Skip to main content

Pathian khawngaihna Mizote chungah a lang - C. Lalnunchanga



Kan naupan laia Pu R. Vanlawman, ‘Mizo an thi ve thei lo’ (tih niin ka hria) a ziah kha chanchinbuah ka chhiar a. Indopui Pahnihna lai vĂŞl khan motor chesualah Mizo pakhat a thi a, Bawrhsap Mc Donald-an a hriat chuan mak a ti hle a, “Mizo an thi ve thei em ni?” a ti a ni âwm e, hetiang lam hawi hian Pu Vanlawma khan a ziak. Vawi khat chu Durtlang khamah motor a tlan liam a, Mizo leh Vai an chuang ho va. Vai zawng an thi a, Mizo chu an dam chhuak vek, tih thute kha an sawi thin.

Pu James Dokhuma ziah ‘Singapore-a Mizo Saltângte’ tihah khan mak deuh deuhvin, thihna ngei tura ngaihah Mizo sipaite an khawchhuah thin thu a sawi a. Indopui Pahnihna a chhuak a, Singapore lak tumin Japan-in thlawhtheihna leh laipuiin khawpui chhung a sai dup dup a. Tum khat phei chu bomb siper leng ur ur hnuaiah Mizo sipaite chu an awm a, an bul lawk lawkah laipui muin a rawn deng a; mahse, mak takin zawhte chauh a thi a ni. Tum khat pawh Japan thlawhtheihnain a rawn rĂ»n laiin Dr Rosiama chu tĂŞn khur pakhata zuan luh a tum a; mahse, an sipai hotute leh sister-ho an lo awm khah vek avangin a leng lo va, a thlang thing hmunah a insaseng a. Nakin lawkah chuan thlawhtheihna a lo thlawk vang vang a, a zuan luh tumna tĂŞn khur tak chu a rawn bomb fuh a, a chhunga mi zawng zawng chu an thi vek a ni.

Tu ziah ber nge ka hre mai lo. Vawi khat chu damdawi in ( a ni âwm e) chhungah Mizo leh Vai an awm laiin, thlawhtheihnain an awmna in chu a rawn bomb a, Vaiho zawng an thi a, Mizo zawng an dam.

Lushai Scout-te kha Burma rama Japan sipai, tangrual sipaiten an luh chhuah dawna han enthlatu, râl hma tâwng an ni a. An hnathawh kha a hlauhawm lutuk a, a tirtu Sapte ngei pawhin tu mah dama an lo kir leh an ring lo; mahse, mi pali nga vel an thi a, dam takin an lo haw leh a. Lushai Scout-a tel ve Rev. Zokima chuan, “Keini chu tleirawl hawklak, eng mah lungkham nei lem lo kan ni hlawm a, Pathian ngaihsakna em em pawh kan nei hran lo va; nimahsela, Zoram puma nu leh pa zawng zawng, Kohhranin min tawngtaisak reng a; chuvanga lo kir leh thei chu kan ni,” a ti a. Hei hi a pawimawh hlein ka hria.

Kum 1918-a Indopui Pakhatna a han tâwp rual khân khawvel pumah influenza hripui a lêng a, indonaa thi aiin influenza vânga thi an tam zâwk a. Kha hripui pawh khan Mizoram pawh a rawn thleng chawpchilh ve nghâl a, sipaiho put darh nia hriat a ni.

Influenza hripui darh hnu lawk hian ‘zâwng hri’ pawh a lĂŞng ve nghâl a, a rualin Mizoram a tuam a.  Zâwng hri hi Manipur leh Tripura atanga lo lĂ»t a ni a. Zâwng hri lo darh dân: RĂŞng ram, Zampui khuaa awm Saptâwnate phaiah an zin a, rĂŞlah an chuang a, an bulah chuan Vai pakhat a mu a, a taksa lang lovin a inkhuh hlun mai a. Chu mi chu zâwng hri vei a lo ni si a. Saptâwnate chu an vun a bawl ve ta a. An lo haw chuan an khua a sik a, ni lum an ai a, nulahovin an hmai vĂŞla bawl chu arngeng emaw tiin an dehsak a. Zâwng hri a lo ni si a, RĂŞng ramah chuan a darh ta chiam a, an thihpui nasa hle a. RĂŞng ram atang chuan Mizoram lamah a lo darh chho ta zĂŞl a. Hri hi zo aiin phai apiangah a nasa, mi thenkhat chu khaw daiah an dah hrang a.

Influenza kha an hlau em em mai a; mahse, zâwng hri a lo lên chinah chuan influenza chu a ve lek a ni ta mai a. Influenza aiin zâwng hri avâng hian thi pawh an tam zâwk hle a. Hmâr Khawlian leh Phuaibuang inkâra Lêtzakaia khua Hriangtuinek chu Mizoramah hripui avanga thi an tamna ber a ni a.

An lal LĂŞtzakaia chu kum 1913-ah a thi tawh a, a nupui Khapkhawtlingi chu Hriangtuineka rorĂŞltu, lalnu a ni a. Mizo ramah chuan influenza hripui kha kum 1918 November thla vĂŞla darh tan a ni a. Kum 1919 kum tirah LĂŞtzakaia khawperte chuan influenza an kai ve tan a, thi pawh an awm nual a. He tih lai hian Manipur-a Mawirangah Rokunga leh a thiante sumdawngin an kal a. Chu khuaah chuan zâwng hri vei, khaw daia an dah hran a awm a. Rokunga chuan, “Zâwng hri vei ka la hmu ngai lo,” tiin a hmunah a va en a.

Manipur atanga an khua Hriangtuineka an haw hnuin khawtlangin Tuivai luiah sangha an vua a. Ina an haw hnuin Rokunga chu a khua a sik a, a taksate a vual a, a thi ta mai a. Sangha ei sual vânga thi-ah an ngai a. An khuate chuan an lênpui a. Mahse, a tûk maiah Hriangtuinekho chu an khua a sik a, an taksa a pán a, an damlo ta sup sup mai a. A hnua an han ngaihtuah lehin Rokunga chu zâwng hri vânga thi ni ngeiin an hre ta a.

Kum 1919 May thlaah chuan influenza leh zâwng hri chuan Hriangtuinek khua chu a rĂ»n ta tak tak a. Zâwng hri chu a hlauhawm leh a râpthlak ĂŞm avângin influenza chu hlauh tinah pawh an tin lo hial a. Kristian an la tlĂŞm a, an inenkawlna ber chu puithiam inthawitir a ni a, a sâwt si lo. May thla chhĂ»ngin influenza vângin mi 35 leh zâwng hri vângin mi 195 an thi a. Manganna, tah leh ha thialna chuan an khua chu a khuh a, “Eng tikah nge ka hun a thlen ve ang?” tiin lungngaiin an vân thuap a. An thi zawih zawih a ni ber a. An thih tam ber niin ni khatah mi 24 an thi a. A then khumah an thi a, a then bang nghengin an thi a, a then buhzĂŞm nghengin an lo thi a. Zan khat thil thua chhungkuaa lo thi mang thakte pawh an awm a. Khawper pahnih nĂŞna chhiar telin LĂŞtzakaia khuate chu mi 385 an thi a ni.

Influenza hri veite chu an hritlang a, an khua a sik a, an hnap a tui a, an khâk vak vak thin a.  Zâwng hri vei erawh chu an pang an durh a, durh chu a keh a, an taksa pum, an hmai leh kephah thlengin pânin a bâwm a, a men pawh an meng thei lo va, an taksa khawi lai pawh a tui hluam hluam reng a. Puan an sin chuan pan hnai leh puan a inchar bet a, chhuata an mut lahin dâpahte chuan an pan hnai chu an tât kâwi zei zui a, a inchâr zĂŞl bawk si a. An thih chuan an rim a chhe hma em em mai a.

An lal fapa Lalmanga chuan ten lo leh tih hauh lovin damlo leh mitthite chu a buaipui a; chuvâng chuan an khaw tlangvalte pawhin rim takin an bei a. Zingah in tinah kal lâwrin mitthi an awm em tih an en a. Mitthite chu dah reng lova phum nghâl thuai thuai an ngai a. Tlangvalte chuan zing atangin thim thak thak thlengin thlân an lai a. An thih tam ni phei chuan tlangval an indaih lo va, thlan khur khata mi pahnih pathum inphum a ngaih châng a tam a. Hri vei lo mah se, mi thenkhat rimtawng lutuk chu chet pawh che thei lovin an tlu der a. Hmeichhia pawh bâng lovin mahni chhĂ»ngte thi chu an thlan an lai ngawng ngawng a, a zo hmasain mi dang an tanpui lehnghâl zĂŞl a, chutiang chuan tu mah ruang inpaih ringawt awm lovin thlanah an inphum a. Sawrkar chuan Letzakaia khuaah chuan Thuama leh Nela a tir a, damdawi kentir tur a nei si lo va, an bân zaisak mai loh chu tih theih an nei lo. Influenza chu Mizoram pumah a darh  a, zâwng hri erawh chuan Mizoram a tuam chhuak lo hlauh a ni.

Kum 1880 Thingtâm vĂŞl khân Mizoramah zâwng hri hi a lĂŞng tawh a; mahse, eng ang takin nge an tawrh hriat a ni lo va. Kum 1908 March thlaah Aizawlah vei an awm thu sawi a ni a, Mizo thi an awm hriat a ni lo va, Vai pakhat thia sawi a ni. Chumi hnu kum 1913 January thlaah Lungleia mi dumhovin an vei a, thi an sawi hriat a ni lo. ChĂ»ng hun lai atang tawh chuan sawrkarin Mizote chu hri dan nân bai zai turin a ti a, khaw hrang hrangah bânzai (vaccinator) a tir a. Mahse, nu leh pa tam tak chuan an fate bân zaitir hlauvin ramhnuaiah an bihrukpui chawn chawn a. Naupang tap tihthaih nân, “Bang rawh, i ban loh chuan bânzai an lo kal ang,” an ti a. France rama kalte khân zâwng hri danna hi an la a; chuvâng chuan an awmna khaw tinah France rama kalte chu mitthi buapuitu berah an tang a ni.

Influenza leh zâwng hri hi khawvela hripui râpthlâk ber a ni a. Mizo ramah ngei pawh tum hnih khat aia tam a lêng a. A damdawi chu sawi loh, a inenkawl dân tur takngial pawh hre lovin, a hauvin an lo sepui ruah tuar tawp a ni a. A dik tak chuan Mizo hnam pumpui mang pak theihna khawpa inkaih darh awlsam leh hlauhawm a ni a, an pûl puk puk lo kha thil mak, Pathian khawngaihna liau liau a ni.

Comments

Popular Posts

Goa beach-ah a bialpa hmuh laiin nula pawngsual

ZORAM TODAY: Tun kar ningani, May ni 24, 2018 khan Goa beach-ah nula pakhat chu a bialpa hmuh laiin sual a ni. He thil thlenna hmun hi Sernabhatim beach-ah niin Panaji atanga km 50 vela hlaah a ni. Police-te chuan South Goa-a thil thleng hi an finfiah tawh thu leh investigation an kalpui mek thu an sawi a, tun thleng hian thil tisualtute hi man an la awm lo. Senior Police Office pakhat sawi danin, "Inngaizawngte hi an thawmhnawte an pawhsak a, an thla te laksakin pawisa an dil zui a ni," a ti a, chumi hnuah an sual zui nghal mai niin a sawi. Hmeichhia zawkin a sawi danin, a bialpa hmuh lai ngeia sualtute hi mi 20 vel an nih thu a sawi. South Goa Superintendent of Police (SP) Arvind Gawas chuan, "Nula hi medical exam an neih tawh thu leh result an nghah mek thu a sawi a ni. Report-a a lan danin, kum 2016 chhung khan Goa-ah hian pawngsual case hi 62 a awm a, 2017-ah hetiang case register hi 70  ngawt a awm bawk. Kum 2016 chhung khan, Delhi tih lohvah Goa hi I...

Vawiin chawhnu leh naktuk june ni 13 school chawlah puang

Aizawl 12th June, 2018 Thawhlehni ZORAM TODAY:  Tunhnaia India hmarchhak state hrang hranga darkar 60 chuang chhumlo chat lova ruah a sur avangin Mizoram ah pawh leimin, tuilian leh in chim eng emawzat a awm mek a, mipui nunphung a khailak avangin Mizoram sorkar pawhin chhiattawkte chhawmdawl dan leh harsatna sutkian nan theihtawp a chhuah mek zel ani. Directorate of School Education chuan order ti chhuakin tunhnai ruah sur nasa avangin harsatna tamtak a thleng thei ani tih hriain vawiin june 12 chawhnu leh naktuk june 13 thleng Mizoram puma sorkarin school permission a pek zawng zawngte chu chawl vek turin a hriattir ani. Sorkar school, Primary aČ›anga Higher Secondary School zirlaite chu an taksa him nan hemi chhung hian Inchhung chhuahsan lo turin an ngen bawk ani.

Covid-19 Task Group on Commodities an thukhawm

ZORAM TODAY|Aizawl 17th April, 2020: Vawiin khan COVID-19 Task group on Commodities chu an Chairman Pu HL.Rochungnunga, Commissioner of FCS&CA hovin a office chamber ah an thukhawm a. Hri hlauhawm a len mek lai leh inkharkhip, lock down chhunga zoram mipuite ei leh bar buhfai leh thil dang te, nitin mamawh gas leh motor oil te an neih zel theihna tura hmalak dan te an thlir ho a ni. Task group chuan mipui mamawh oil leh thil dang ram pawn atanga Vairengte thlenga an rawn phurh luh dan tur leh load dang la leh tura motor leh driver te in banlet dan tur an duang fel a, essential commodities driver te tan a COVID-19 avanga damlohna leh chhiatna tawk palh thei te tan a insurance awm thei te sawi hoin thu nei tu te hnenah thlen nise an ti a ni.

COVID- 19 laka inveng leh fimkhur turin thurawn pawimawh pe chhuak

ZORAM TODAY | AIZAWL: State Level Task Force on Mitigation of Coronavirus (COVID-19) chuan Covid-19 laka inven nan leh fimkhur thu hlaah mi tupawh khawsik, hritlang, khuh leh thawkna lama harsatna nei te chu school, college, bazar, biakin leh puipunna hmuna kal lova mahni in lamah emaw damdawiin lamah emaw inenkawl turin leh daktawr emaw damdawi lam mithiamte emaw rawn vat turin mipuite hnenah ngenna an siam a, hei hi ngaipawimawh a zawm tum theuh turin mitin te an ngen a ni.