Skip to main content

Albert Einstein chanchin i hriat loh te

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 - Lalmuansanga Hlondo
Khawvel awm chhung zawnga theihnghilh tawh ngai loh tur, mi tam takin scientist ropui bera an ngaih Albert Einstein hian chanchin maksak tak tak a ngah hle; hriatreng a nih theihna tura khawvel a hnutchhiah thilte hi ropui tak tak a ni hlawm. A nunkawng zawha a thil tihte avangin vawiin thlengin amah belchiangtute mak tih leh ngaihhlut a la hlawh zel a ni. Albert Einstein chungchang i hriat loh 10 (sawm) lek i hre leh tur hian i ngaihsanna a tizual nge a tinêp sawt ang le?

Theory of Relativity
Albert Einstein-a theory ropui bera ngaih ‘Theory of Relativity’ hi midang hnen atanga a ruk, ama hming chawia buatsaih niin mi thenkhat chuan an ngai. German scientist David Hilbert leh ama tantu te chuan, he Theory of Relativity hi Albert Einstein-a’n a hnen atanga rua hmingthatna zawng zawng khûmah an puh a ni. A nihna takah chuan Hilbert hian Einstein-a theory tam tak hi a copy zawk niin an sawi.

Mi tam tak chuan, Einstein leh Hilbert te hian he Theory of Relativity hi a hrang ve vein an chhui a, Hilbert hian Einstein-a tihchhuah hma ni 5 hma lamah a tichhuak a ni an ti. Amaherawhchu, historian tam tak ngaihdanah chuan, he theory hi Hilbert-a theory ni tak tak sela chuan Einstein hian engti kawng mahin a hmingthan khalh thei lo vang an ti a ni.

He theory hi Hilbert hian a chhui ve tho nachungin hriat thelh leh hmaih tam tak a nei a. Einstein-a submit hnu thla khat liam fe hnuah a submit ve chauh a ni. Heng a thelh leh hmaih tam takte hi Einstein vek hian a rawn solve-sak leh vek bawk.

High School a fail ngai lo
Einstein hi high school a kal laiin a fail ngai lo. Mathematics subject hi a thiam em em a, a kum rualpuite aiin a chak zawk bawk. Kum 12 a nihin Maths Calculus a thiam em em tawh a, kum 15 a nih meuh chuan relativity chungchangah essay a ziak hial tawh.

Fail ngai lo mah se, mak takin college entrance-ah a fail tlat thung. Hetiang bawk hian Federal Polytechnic School, Switzerland-a luh tuma entrance a pek tumin Maths leh Physics subject-ah titha hle mah se subject dang, a bik takin French subject-ah chuan a tichhe fal hle a ni.

A thil hmuhchhuah
A nun kha thil zir bing nan leh hmuh chhuah nan a hmang tih theih a ni. A thil hmuhchhuah zingah a thianpa Leo Azilard nena an hmuhchhuah chu Refrigerator hi a ni. Einstein-a refrigerator hmuhchhuah hi electric hmang lo chi a ni. Food chamber-a gas leh tui awmte chu titlemin ei tur a vawng tha thin. Kum 1800 vela mechanical compressors hmanga eitur vawn thatna te chuan toxic gas sulphur dioxide leh methyl chloride nasa takin a tichhuak thin a, German chhungkaw pakhat fridge atanga toxic gas put ru avanga an thihna chuan Einstein chu chona nasa tak a siam nghe nghe.

US hi Dictator rorelnaah!

Indopui II-na hun lai khan scientist pakhat Kurt Godel chu Nazi ho hmunpui atangin US-ah luh a tum a. Godel-a’n American citizenship nih a dilna chu Einstein-a chuan a hlawhtlin a ring lo hle. Citizen Interview an neih hnuhnung berah amah hriatpuitu awm tura an duh angin Godel-a chuan a thiante pahnih Einstein leh Oskar Morgenstern te a hruai a.

Godel chu nasa takin a inbuatsaih a, Philip Forman-a’n interview a conduct a. Forman hi US ruh em em mai, US hi dictatorship-ah a awm ngai lo vang tih ngaihdan neitu a ni a, chumi chungchang an han sawi chu Godel-a chuan a tawmpui ta hauh lo. US hi an constitution-ah kua/pawp a awm avangin dictatorship-ah a chang thei a ti ve tlat a, chutianga an inhnial chuan Godel-a chuan American citizenship a neih loh phah palh ang tih hlauvin Einstein chu a lo tawng vat a; a hnuah Godel chu US citizen nihna pek a ni zui a ni.

Heng thil vel lo hretu an thian Morgenstern chuan a diary-ah a lo ziak thlap a ni. Godel-a rin dan chuan Article V hi constitution-a pawp awm lai leh US ram inkaihhruai dan tidanglam thei tura a ngaih a ni a, siam that erawh a ni ta chuang lo.

FBI-in Soviet spy-ah an ngai
Kum 1933-a US a luh atanga a thih kum, 1955 thleng khan FBI chuan an enthla reng a. A phone an ngaithla a, a lehkhathawn an endik a, an thlithlai reng thin. Tum khat phei chu FBI chuan Immigration & Naturalization Service nen tangrualin Soviet spy anga ngaiin thu an zawt fiah hman hial! Tum khat phei chu communist tan lam deuh leh indo that lohzia a tlangaupui nasat avangin  FBI leh Immigration & Naturalization Service-te chuan thu an zawt fiah nghe nghe.

Hei bakah hian US a luh dawnin Woman Patroit Corporation chuan State Department hnenah lo dang tur leh, an lo danna chhan tur phek 16 zeta chhah thuziak an pe! Hei hi Joseph Stalin te nena communist rinna lama inthuruala an ngaih vang a ni ber.

Hetianga complaint a awm takah chuan Visa an pek hmain an dâwp leh a. Hemi tumah zet chuan Einstein pawh thinrim takin a tawng chhuak hial.

Atom Bomb vangin a inchhir

US sawrkarin nuclear bomb hmanga World War-II-a hnehna chan tuma Manhattan Project an kalpui kha Einstein chuan engtik lai mahin a thlawp ngai lo. Mahse, scientist mamawhna a sàn em avangin, thuneitute chuan World War II-a hman tur a nih loh thuin an thlêm ve ngar ngar a ni.

Chutiang a nih avang chuan President Franklin Roosevelt hun laiin Einstein chuan Atomic Bomb siam turin lehkha a ziak ta a, physicist Leo Szilard pawh a tel. A hlauh ang ngei ngeiin Atom Bomb chu Hiroshima leh Nagasaki-ah hman a ni zui a. Chu chuan Einstein-a rilru a tina em em a, “He thil hi a thleng dawn a ni tih hria ni ila chu ka lo inhnamhnawih malek tur,” tiin a sawi a ni.

Eduard Einstein
Eduard Einstein hi a nupui Mileva Maric nena an fa niin Einstein-a fa pahnihna a ni. Schizophrenia natnain a tlakbuak a, a nu leh pate chu kum 1919-ah an inthen leh bawk si a, Psychiatrist Hospital-ah an enkawl hial a. Hospital-a Eduard a luh hnuin Einstein chuan German atangin US-ah a kalsan a, US atangin lehkha a thawn thin.

Einstein-a lehkhathawn hian Eduard chu a fuih nasain a tichhel hle. US-ah awm daih tawh mah se, a fapa hmuh leh chu a beisei reng a, mahse, indopui pahnihna a lo chhuah leh tak avangin Eduard chu a thih thlengin a hmu leh ta lo a ni.

Mileva pawh kum 1948-ah a thi a, hemi hnu kum 9 ngawt chu Eduard hi hospital-ah a la awm. Foster home-a kum 8 ngawt a awm leh hnuin hospital lamah a kir leh a, kum 1965 khan a thi.

Meizial heh tak a ni
Einstein-a nuna bet tlat thil pahnih chu violin leh a vaibel a ni! Intihhahdam nan leh, thutlukna siam dawna rilru tihfim nan tiin meiziak zu thin! Doctor-te erawh chuan taksa tana a that loh thu an hrilh nasa hle. Vaibel pak hlat hlat chungin a tep chuap chuap a, a sî vang vang thin.

Einstein hi Montreal Pipe Smokers Club-ah Lifetime member a ni ngat a ni. Tum khat chu lawnga a chuan laiin tuiah a vaibel a thlauh hlauh mai a, tuiin a len tak daih avangin ui takin a thlir zui vawng vawng mai a ni.

Hmangaihna ngah tak a ni

Einstein-a kha nula laka tlatlum tak a ni roh va! A hunawl neih chu meizial zuk nan leh hmangaih lehkhathawn ziah nan bakah insawizawi nan a hmang thin. A ziak thlumin a thluaithlum nasa ve thin hle nia sawi a ni.

Kum 2006 khan Hebrew University-a Albert Einstein Worlwide Exhibition an neihnaa NBC News-in Hanoch Gutfruent an kawm tum khan Einstein-a’n a nupui hnuhnung zawk Elsa-i hnena a lehkha thawn tam tak an pho chhuak a; phek 3500 zeta chhah a ni!

Elsa nena an inchhai lai ngei ngei pawhin ‘nula tam takin min hual vel reng a ni’ tiin a ziak! An inneih hnuah pawh bialnu paruk aia tlem lo a nei hman a, chung zingah Estella, Ethel, Toni leh Margarita te pawh an tel.
 
A tisual ve tlat!
Einstein hi scientist ropui leh fing bera ngaih ni mah se mi famkim a ni bik lo. A formula pakhat E = mc2 chungchangah thil tihsual lian tak a nei a, chu chu kum 1917-a a hriat chhuah meuh chuan pawi a ti hle. A formula-ah Greek hawrawp Lambda chu hmangin chu chuan gravity attraction a entir a ni.

A hnu chuan he thil hi a paih leh a, a hma lama universe lo thang zel sawifiah nana a hman thin chu a dik tawk lo nia a ngaih vang a ni. Amaherawhchu, kum 2010 khan scientist te chuan Lambda a hmang chu a dik thu an sawi thung.

Comments

Post a Comment

Popular Posts

Mizo tlangval siam android games a hlawhtling

ZORAM TODAY | August 17-31,  2015  July thla chawhnu lama publish, ‘Bajrangi Bhaijaan’ mobile android games chu playstore-a download theiha dah a nih atanga kar hnih hnu lawkah mi nuai thum chuangin an download tawh a, Google Play ‘new free games’-ah pahnihna a ni mek a, action bik free games-ah pakhatna a ni mek bawk. Chu mai a la ni lo, Google Play-a free games awm zawng zawngah 13-na a ni mek; ranking hi active users leh download tam zawng atanga siam a ni ber. He games siamtu hi Chaltlang tlangval Kima @Mizohican a ni a, July ni 11-a tihchhuah a ni. Nikum kum tawp lam khan India rama mobile games development company lar ni chho mek ‘FITH Media’ company chu a thiante nen an din a; tun thlengin playstore-ah games pasarih an publish tawh a, an games siam hmasak pahnih - ‘Nikal Padi: Slumdog Plumber & Pipes Puzzle’ leh ‘Where's My Cat’ tih games-te hi India rama gaming ho zawng zawng hruaitu lu NASSCOM Game Developers Conference (NGDC)-ah ‘Mobile Game of th...

Mizoram-ah Chanakya IAS Academy

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 -  Lalremruata Chhangte Mizo thalaite’n UPSC leh MPSC  exam hrang hrang hmachhawn tumin theihtawp an chhuah a, tun hnaiah exam tum zirlaite’n coaching class kal an intihhmuh nasa a, thil intihhmuhah chuan a tha lam tak ni pawhin a lang. Kan ramah sawrkar hna nghet leh tha thawh tur a vàn avangin heti lamah pawh hian kan thalaite an kal na ta niin a hmuh theih. Hmanah chuan Mizorama coaching class mumal taka kalna awm hmasa ber pawl chu Study Forum, Chanmari, Aizawl ami hi a ni awm e. Tunah pawh hian pangngai takin a la kal zel a, zirlai chher chhuah pawh an ngah tawh viau a ni. Kum 2009-2011 chhung khan Mizoram Youth Commission (MYC) kaltlangin Lord Krishna Mission (IAS Academy) chu chah chhuah a lo ni tawh a, hemi tum hian sawrkarin cheng nuai 33 lai a sêng nghe nghe a, thalai thahnem takin an chhawr tangkai em em a ni. Sawrkar sum harsatna avangin he academy hi kalpui zel theih a ni ta lo. Chumi hnuah Aizawl-ah mimalin co...

Zopa technology a sang lua e!

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016 Mizote eizawnna pui ber chu lo neih a ni tih kan hre theuh awm e. Ram mipui za zela sawmsarih bawr vel lai hi kut hnathawka eizawng kan ni a, chung zinga a tam zawk chuan tlangram lo neih (Shifting cultivation) kan la buaipui bawk. Pi leh pu hun lai ata tawh tun thlengin lo nei tura pawimawh hmasa ber lo vah leh hlo thlawh nikhuaa hman tur chempui leh tuthlawh bak kan la nei meuh lo. A nachang hre deuhin chemkawm/kawi an hman tawk a. Hmasawnna hmuh tur a vang hle.  Pu HV Lalzuimawia, Salem veng chuan loneitute tha sên leh thawh chhuah inmil lohzia hriain kum 2004 chho vel atangin hmanraw tangkai tur khawl siam a buaipui ngat ngat a, tunah chuan a hlawhtlinna phochhuah theihin a awm ta. Kum eng emaw zat a lo buaipui tawh dan chanchin hi a ngaihnawm a, zir tham a tling takzet. Zoram Today chuan a chênna inah kan zu tlawh a... Aizawl Venghnuaia pianga seilian, Pu Zuia hian khawvel mi ropui tam takte ang bawkin zirna lamah chhuan tur a nei lo va, paw...

MNF-in India constitution zah lo leh palzutah CM puh

ZORAM TODAY: Vawiin May ni 25, 2018 (Zirtawpni) khan MNF party chuan thuchhuah siamin, Dt. 24.5.2018-a Mizoram tlawha lo zin India Vice President Venkaiah Naidu, lo dawngsawng lova programme dang siama Chief Minister ber Lungleia a zin bo daih mai chu an dem tih an sawi a, Constitutional head India President dawttu Vice President lo zin tur hi hun eng emaw chen atanga hriatlawka inruahmanna pawh peihfel sa vek a ni chunga a zinsan duh hi India Constitution zah lohna leh palzutnaah MNF chuan an ngaih thu an thuchhuahah an tarlang.   MNF thuchhuah chuan, Pu Lalthanhawla hi Chief Minister a nihnaa a telna awm tak programme pawimawh zinsan hi a ching hle a. India leh MNF-in inrem avang a, Mizo Hnam Sipaite Aizawl an lo luh ni khan mipui zawng zawngin kan lo hmuak a, Chief Minister ber chu lo awm ngei tur a nih laiin, khami ni khan programme insiam chawpin an nupain Champhaiah an zin daih tawh bawk a ni, an ti.

Advertisement chhuah lovin SSA zirtirtu 58 la

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 Sarva Shiksha Abhiyan (SSA), Mizoram hnuaiah kumin 2015 April thla hnu lamah advertisement chhuah lovin zirtirtu leh thawktu dang atan SSA contract scheme hmangin mi 58 lak an ni. Right to Information Act(RTI) hmanga zawhna, Mizoram SSA Mission Additional State Project Director leh State Public Information Officer(SPIO) ni bawk V. Lalsiamthara’n a chhan dan chuan, SSA hnuaia Middle School leh Primary School-a thawk tur hian advertisement chhuah lovin Mamit district-ah 14, Kolasib district-ah 12, Lunglei district-ah 11, Lawngtlai district-ah 8, Aizawl district-ah 6,  Champhai district leh Serchhip district-ah 3 ve ve leh, Saiha district-ah 1 lak an ni. Heng mi 58 te hi UPST(VIII), UPST, Art Instructor, RP(BRC), RP (Subject Specialist) leh RP (CWSN) te niin heng mite hian an hna an zawm vek tawh a ni. Sawrkar hnuaia hna thla thum aia rei thawh dawn chuan district employment exchange kaltlangin hnaruak awm zat leh dil theih dan tur kim...