Skip to main content

Albert Einstein chanchin i hriat loh te

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 - Lalmuansanga Hlondo
Khawvel awm chhung zawnga theihnghilh tawh ngai loh tur, mi tam takin scientist ropui bera an ngaih Albert Einstein hian chanchin maksak tak tak a ngah hle; hriatreng a nih theihna tura khawvel a hnutchhiah thilte hi ropui tak tak a ni hlawm. A nunkawng zawha a thil tihte avangin vawiin thlengin amah belchiangtute mak tih leh ngaihhlut a la hlawh zel a ni. Albert Einstein chungchang i hriat loh 10 (sawm) lek i hre leh tur hian i ngaihsanna a tizual nge a tinĂŞp sawt ang le?

Theory of Relativity
Albert Einstein-a theory ropui bera ngaih ‘Theory of Relativity’ hi midang hnen atanga a ruk, ama hming chawia buatsaih niin mi thenkhat chuan an ngai. German scientist David Hilbert leh ama tantu te chuan, he Theory of Relativity hi Albert Einstein-a’n a hnen atanga rua hmingthatna zawng zawng khĂ»mah an puh a ni. A nihna takah chuan Hilbert hian Einstein-a theory tam tak hi a copy zawk niin an sawi.

Mi tam tak chuan, Einstein leh Hilbert te hian he Theory of Relativity hi a hrang ve vein an chhui a, Hilbert hian Einstein-a tihchhuah hma ni 5 hma lamah a tichhuak a ni an ti. Amaherawhchu, historian tam tak ngaihdanah chuan, he theory hi Hilbert-a theory ni tak tak sela chuan Einstein hian engti kawng mahin a hmingthan khalh thei lo vang an ti a ni.

He theory hi Hilbert hian a chhui ve tho nachungin hriat thelh leh hmaih tam tak a nei a. Einstein-a submit hnu thla khat liam fe hnuah a submit ve chauh a ni. Heng a thelh leh hmaih tam takte hi Einstein vek hian a rawn solve-sak leh vek bawk.

High School a fail ngai lo
Einstein hi high school a kal laiin a fail ngai lo. Mathematics subject hi a thiam em em a, a kum rualpuite aiin a chak zawk bawk. Kum 12 a nihin Maths Calculus a thiam em em tawh a, kum 15 a nih meuh chuan relativity chungchangah essay a ziak hial tawh.

Fail ngai lo mah se, mak takin college entrance-ah a fail tlat thung. Hetiang bawk hian Federal Polytechnic School, Switzerland-a luh tuma entrance a pek tumin Maths leh Physics subject-ah titha hle mah se subject dang, a bik takin French subject-ah chuan a tichhe fal hle a ni.

A thil hmuhchhuah
A nun kha thil zir bing nan leh hmuh chhuah nan a hmang tih theih a ni. A thil hmuhchhuah zingah a thianpa Leo Azilard nena an hmuhchhuah chu Refrigerator hi a ni. Einstein-a refrigerator hmuhchhuah hi electric hmang lo chi a ni. Food chamber-a gas leh tui awmte chu titlemin ei tur a vawng tha thin. Kum 1800 vela mechanical compressors hmanga eitur vawn thatna te chuan toxic gas sulphur dioxide leh methyl chloride nasa takin a tichhuak thin a, German chhungkaw pakhat fridge atanga toxic gas put ru avanga an thihna chuan Einstein chu chona nasa tak a siam nghe nghe.

US hi Dictator rorelnaah!

Indopui II-na hun lai khan scientist pakhat Kurt Godel chu Nazi ho hmunpui atangin US-ah luh a tum a. Godel-a’n American citizenship nih a dilna chu Einstein-a chuan a hlawhtlin a ring lo hle. Citizen Interview an neih hnuhnung berah amah hriatpuitu awm tura an duh angin Godel-a chuan a thiante pahnih Einstein leh Oskar Morgenstern te a hruai a.

Godel chu nasa takin a inbuatsaih a, Philip Forman-a’n interview a conduct a. Forman hi US ruh em em mai, US hi dictatorship-ah a awm ngai lo vang tih ngaihdan neitu a ni a, chumi chungchang an han sawi chu Godel-a chuan a tawmpui ta hauh lo. US hi an constitution-ah kua/pawp a awm avangin dictatorship-ah a chang thei a ti ve tlat a, chutianga an inhnial chuan Godel-a chuan American citizenship a neih loh phah palh ang tih hlauvin Einstein chu a lo tawng vat a; a hnuah Godel chu US citizen nihna pek a ni zui a ni.

Heng thil vel lo hretu an thian Morgenstern chuan a diary-ah a lo ziak thlap a ni. Godel-a rin dan chuan Article V hi constitution-a pawp awm lai leh US ram inkaihhruai dan tidanglam thei tura a ngaih a ni a, siam that erawh a ni ta chuang lo.

FBI-in Soviet spy-ah an ngai
Kum 1933-a US a luh atanga a thih kum, 1955 thleng khan FBI chuan an enthla reng a. A phone an ngaithla a, a lehkhathawn an endik a, an thlithlai reng thin. Tum khat phei chu FBI chuan Immigration & Naturalization Service nen tangrualin Soviet spy anga ngaiin thu an zawt fiah hman hial! Tum khat phei chu communist tan lam deuh leh indo that lohzia a tlangaupui nasat avangin  FBI leh Immigration & Naturalization Service-te chuan thu an zawt fiah nghe nghe.

Hei bakah hian US a luh dawnin Woman Patroit Corporation chuan State Department hnenah lo dang tur leh, an lo danna chhan tur phek 16 zeta chhah thuziak an pe! Hei hi Joseph Stalin te nena communist rinna lama inthuruala an ngaih vang a ni ber.

Hetianga complaint a awm takah chuan Visa an pek hmain an dâwp leh a. Hemi tumah zet chuan Einstein pawh thinrim takin a tawng chhuak hial.

Atom Bomb vangin a inchhir

US sawrkarin nuclear bomb hmanga World War-II-a hnehna chan tuma Manhattan Project an kalpui kha Einstein chuan engtik lai mahin a thlawp ngai lo. Mahse, scientist mamawhna a sĂ n em avangin, thuneitute chuan World War II-a hman tur a nih loh thuin an thlĂŞm ve ngar ngar a ni.

Chutiang a nih avang chuan President Franklin Roosevelt hun laiin Einstein chuan Atomic Bomb siam turin lehkha a ziak ta a, physicist Leo Szilard pawh a tel. A hlauh ang ngei ngeiin Atom Bomb chu Hiroshima leh Nagasaki-ah hman a ni zui a. Chu chuan Einstein-a rilru a tina em em a, “He thil hi a thleng dawn a ni tih hria ni ila chu ka lo inhnamhnawih malek tur,” tiin a sawi a ni.

Eduard Einstein
Eduard Einstein hi a nupui Mileva Maric nena an fa niin Einstein-a fa pahnihna a ni. Schizophrenia natnain a tlakbuak a, a nu leh pate chu kum 1919-ah an inthen leh bawk si a, Psychiatrist Hospital-ah an enkawl hial a. Hospital-a Eduard a luh hnuin Einstein chuan German atangin US-ah a kalsan a, US atangin lehkha a thawn thin.

Einstein-a lehkhathawn hian Eduard chu a fuih nasain a tichhel hle. US-ah awm daih tawh mah se, a fapa hmuh leh chu a beisei reng a, mahse, indopui pahnihna a lo chhuah leh tak avangin Eduard chu a thih thlengin a hmu leh ta lo a ni.

Mileva pawh kum 1948-ah a thi a, hemi hnu kum 9 ngawt chu Eduard hi hospital-ah a la awm. Foster home-a kum 8 ngawt a awm leh hnuin hospital lamah a kir leh a, kum 1965 khan a thi.

Meizial heh tak a ni
Einstein-a nuna bet tlat thil pahnih chu violin leh a vaibel a ni! Intihhahdam nan leh, thutlukna siam dawna rilru tihfim nan tiin meiziak zu thin! Doctor-te erawh chuan taksa tana a that loh thu an hrilh nasa hle. Vaibel pak hlat hlat chungin a tep chuap chuap a, a sĂ® vang vang thin.

Einstein hi Montreal Pipe Smokers Club-ah Lifetime member a ni ngat a ni. Tum khat chu lawnga a chuan laiin tuiah a vaibel a thlauh hlauh mai a, tuiin a len tak daih avangin ui takin a thlir zui vawng vawng mai a ni.

Hmangaihna ngah tak a ni

Einstein-a kha nula laka tlatlum tak a ni roh va! A hunawl neih chu meizial zuk nan leh hmangaih lehkhathawn ziah nan bakah insawizawi nan a hmang thin. A ziak thlumin a thluaithlum nasa ve thin hle nia sawi a ni.

Kum 2006 khan Hebrew University-a Albert Einstein Worlwide Exhibition an neihnaa NBC News-in Hanoch Gutfruent an kawm tum khan Einstein-a’n a nupui hnuhnung zawk Elsa-i hnena a lehkha thawn tam tak an pho chhuak a; phek 3500 zeta chhah a ni!

Elsa nena an inchhai lai ngei ngei pawhin ‘nula tam takin min hual vel reng a ni’ tiin a ziak! An inneih hnuah pawh bialnu paruk aia tlem lo a nei hman a, chung zingah Estella, Ethel, Toni leh Margarita te pawh an tel.
 
A tisual ve tlat!
Einstein hi scientist ropui leh fing bera ngaih ni mah se mi famkim a ni bik lo. A formula pakhat E = mc2 chungchangah thil tihsual lian tak a nei a, chu chu kum 1917-a a hriat chhuah meuh chuan pawi a ti hle. A formula-ah Greek hawrawp Lambda chu hmangin chu chuan gravity attraction a entir a ni.

A hnu chuan he thil hi a paih leh a, a hma lama universe lo thang zel sawifiah nana a hman thin chu a dik tawk lo nia a ngaih vang a ni. Amaherawhchu, kum 2010 khan scientist te chuan Lambda a hmang chu a dik thu an sawi thung.

Comments

Post a Comment

Popular Posts

Goa beach-ah a bialpa hmuh laiin nula pawngsual

ZORAM TODAY: Tun kar ningani, May ni 24, 2018 khan Goa beach-ah nula pakhat chu a bialpa hmuh laiin sual a ni. He thil thlenna hmun hi Sernabhatim beach-ah niin Panaji atanga km 50 vela hlaah a ni. Police-te chuan South Goa-a thil thleng hi an finfiah tawh thu leh investigation an kalpui mek thu an sawi a, tun thleng hian thil tisualtute hi man an la awm lo. Senior Police Office pakhat sawi danin, "Inngaizawngte hi an thawmhnawte an pawhsak a, an thla te laksakin pawisa an dil zui a ni," a ti a, chumi hnuah an sual zui nghal mai niin a sawi. Hmeichhia zawkin a sawi danin, a bialpa hmuh lai ngeia sualtute hi mi 20 vel an nih thu a sawi. South Goa Superintendent of Police (SP) Arvind Gawas chuan, "Nula hi medical exam an neih tawh thu leh result an nghah mek thu a sawi a ni. Report-a a lan danin, kum 2016 chhung khan Goa-ah hian pawngsual case hi 62 a awm a, 2017-ah hetiang case register hi 70  ngawt a awm bawk. Kum 2016 chhung khan, Delhi tih lohvah Goa hi I...

Vawiin chawhnu leh naktuk june ni 13 school chawlah puang

Aizawl 12th June, 2018 Thawhlehni ZORAM TODAY:  Tunhnaia India hmarchhak state hrang hranga darkar 60 chuang chhumlo chat lova ruah a sur avangin Mizoram ah pawh leimin, tuilian leh in chim eng emawzat a awm mek a, mipui nunphung a khailak avangin Mizoram sorkar pawhin chhiattawkte chhawmdawl dan leh harsatna sutkian nan theihtawp a chhuah mek zel ani. Directorate of School Education chuan order ti chhuakin tunhnai ruah sur nasa avangin harsatna tamtak a thleng thei ani tih hriain vawiin june 12 chawhnu leh naktuk june 13 thleng Mizoram puma sorkarin school permission a pek zawng zawngte chu chawl vek turin a hriattir ani. Sorkar school, Primary aČ›anga Higher Secondary School zirlaite chu an taksa him nan hemi chhung hian Inchhung chhuahsan lo turin an ngen bawk ani.

Covid-19 Task Group on Commodities an thukhawm

ZORAM TODAY|Aizawl 17th April, 2020: Vawiin khan COVID-19 Task group on Commodities chu an Chairman Pu HL.Rochungnunga, Commissioner of FCS&CA hovin a office chamber ah an thukhawm a. Hri hlauhawm a len mek lai leh inkharkhip, lock down chhunga zoram mipuite ei leh bar buhfai leh thil dang te, nitin mamawh gas leh motor oil te an neih zel theihna tura hmalak dan te an thlir ho a ni. Task group chuan mipui mamawh oil leh thil dang ram pawn atanga Vairengte thlenga an rawn phurh luh dan tur leh load dang la leh tura motor leh driver te in banlet dan tur an duang fel a, essential commodities driver te tan a COVID-19 avanga damlohna leh chhiatna tawk palh thei te tan a insurance awm thei te sawi hoin thu nei tu te hnenah thlen nise an ti a ni.

COVID- 19 laka inveng leh fimkhur turin thurawn pawimawh pe chhuak

ZORAM TODAY | AIZAWL: State Level Task Force on Mitigation of Coronavirus (COVID-19) chuan Covid-19 laka inven nan leh fimkhur thu hlaah mi tupawh khawsik, hritlang, khuh leh thawkna lama harsatna nei te chu school, college, bazar, biakin leh puipunna hmuna kal lova mahni in lamah emaw damdawiin lamah emaw inenkawl turin leh daktawr emaw damdawi lam mithiamte emaw rawn vat turin mipuite hnenah ngenna an siam a, hei hi ngaipawimawh a zawm tum theuh turin mitin te an ngen a ni.