Skip to main content

Mizo zingah tuai leh patil an pung

ZORAM TODAY | October 6-19 October, 2015
Tun hnaiah neih inang inngaizawng te, inkawp satliah mai ni lo nupui pasal anga innei eng emaw zat chu Zoram chhungah an awm ve ta a, neih inang inkawp chungchang hi he khawvelah pawh ‘ titi ‘ lian tak leh sawi hat hat kai a ni a; khawvel ram ropui America ramah meuh pawh an buaipui nasa a, heng mite tan hian ‘dan’ tesep pawh an zam zing malh malh hle a ni. India rama court rorelna sang ber Supreme Court meuh pawhin an tan hian dan tha deuh a siam ta bawk.


September ni 23, 2015 khan NGO Coordination Committee meeting chu MHIP general headquarters office-ah neih a ni a, hetah hian CYMA, MHIP, MUP, MZP leh MSU hruaitute an tel a. Heta NGO hruaitu kalkhawmte hian Mizo zinga tuai leh patil lo pung ta zel chungchangah  a tul anga hmalak dan tur ngun takin an ngaihtuah a, “Tunlaia tuai leh patil lo pung chho ta deuha ngaih theih tura lo awm ta chu a tul anga hmalakho tha kan ti tlâng,’’ tiin he thil, kan society-in a tawn mekah a tul anga hmalakho an tum.

‘Tuai/pherh’ kan tih maite hi Aizawl khawpui chhunga zan lama inlar thin hi sawm atanga sawmhnih inkar vel lai an awm a, zan lama inlar lem lo tuai anga kan cheibawl hi chhiar tham fe an awm nia hriat a ni bawk. Patil tak erawh chu engzat chiah nge awm tih hriat chian a har a, heng zan lam chhuakte hian zu leh ruihtheihthil an khawih deuh vek nia an hriat thu YMA hruaitu pakhat chuan Zoram Today a hrilh.

Tun hnaia Vanapa Hall, City Park leh Zodin bawr vela zan lam chhuak thin vaitu helai huam chhung Branch YMA intel khawmte’n, ruihtheihthil bakah tuai leh patil inlar thin tihrem tuma an hmalakna ‘Joint Operation’ tia an vuahah chuan tuai leh patila insiam chawp eng emaw zat an man tawh a. Heng zinga a tam zawk mah chu zu leh mipat hmeichhiatna lama inhmang mai ni lovin, ruihtheihthil chi hrang hrang zuar te, damdawi zuar atanga an ‘mawng’ thlenga lo zuar duh tawk te thlengin an awm a ni. Hengte hian rin loh tak takin tlangval tha pui pui leh mi pasalte pawh mawng lamah mipat hmeichhiatna an hmanpui ve thei mai zel niin an zinga pakhat chuan a sawi.
 
Tuai leh tun hnai maia Mizoram-a lo lang chauh a ni lo. Kum zabi 18-na tawp lam (1770-90 vel) khan Mizote zingah tuai an lo awm tawh! Chuaungo khua, Saihmar khaw lalpa Lalkanglova kha tuai a ni a, tuibur zu-a pawnfen a fĂŞng thin chu Phulpui-a chĂŞng Palianho chuan hlain an lo deusawh hle tawh a ni (Hrangthiauva. Mizo History). Hei hi Mizo history-a tuai lanna hmasa ber a ni awm e.

British hovin Mizoram an awpa Bawrhsapte’n ro an rel lai khan, tuai awm an khap nghal a. ‘Tuai khawfang’ awm thinin chungho chuan khaw tin an hrĂ»t kual a, mi thawh sa eiin an tei kual a, bawrhsapin khapin a hnuaia mi ang hian order a chhuah nghal vat a ni.

Order No. of 1909.10
In future all Tuais who are clearly of the male sex are to abandon wearing women’s clothes and are to live as men, all will pay revenue and do cooly work...

Tun hnaiah tuai leh patil chungchang hi kan ramah kan hre larin kan buaipui chho ta viau a; thenkhat, an pian tirh ata he lam kawng hawi ta tlat an awm laiin thenkhat erawh chu an taksa a puitlin uaih tawh  hnua rawn tuai/patil ta mai te, intihhmuh vang ringawt leh mite’n an  chhaih/koh thin dan avanga ‘pangngai lo‘ chho tate an ni deuh ber. Mizo mipuite hian eng ang chiahin nge tun dinhmunah heng mite hi kan society-in kan lo dawnsawn a, kan lo pawm dan, tihah pawh ngaihdan a inang lo nuai thei ang.

Central YMA General Secretary Pu Vanlalruata chuan, “Pianpui ni lo (tuai original ni lo) ti mai ila, intituai leh patil chawpho, nasa satliah mai ni lo rapthlak taka incheia khawlai lun laia inpho lang ngam pha tawh chinho hi  chu tawngka nem deuha hneh an harsat viau laiin khauh deuh taka enkawl chuan an sim thei tih a chiang,” tiin a sawi a, “YMA-in Home leh Centre thenkhat enkawl tura tuai leh patil kan dah luh hote hi uluk leh khauh taka dimdawi lutuk lo va, a bikin tuaite an enkawl kan hmuh atangte hian enkawl that theih an ni tih a lang chiang viauah ka ngai,” tiin ZORAM TODAY zawhna chhangin a sawi.

Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl (MHIP) pawhin tun hnaia tuai leh patil ngampa taka an rawn pung chho hi an vei hle a, September ni 15-a MHIP general headquarters meeting chuan hemi chungchangah NGO dangte nena hma lakho an rel nghe nghe. MHIP President Pi Lalthlamuani chuan, “Hetiang tirem tur chuan naupan lai atanga chhungkuaah inenkawlna tha leh dik hmanga nu leh pate’n kan fate kan enkawl a pawimawh khawp mai. MHIP-in tuai leh patil tirem zawnga hma kan lak dawn  avang hian anni (tuai leh patil) hian min en dan dang lo se, hmusit zawng leh diriam lam ni lova nunphung pangngai an zawh leh theihna turin hmangaihna leh lainatna nen an tana tha tur zawkin hma kan la dawn ani tih min hriatsak se kan duh a. An tan tawngtaina nen theihtawp kan chhuah dawn a ni,’’ tiin ZORAM TODAY a hrilh a, mithiamte nena inrawn tlangin hemi kawngah hian seminar emaw, workshop emaw neih thuai an tum thu a sawi bawk.

MZP President Lalhmachhuana chuan, “Pathian-in mihring a siamin mipa leh hmeichhiaah a siam a, mipa chu ‘mipa’ nihna tilang chhuak a, mipa ang taka awma kawppui atana hmeichhia nei tur a nih thu leh, hmeichhia pawhin chutiang chiah chuan ‘nu’ taka awma kawppui atan mipa ngei neih tur a nih thu, thudik awm sa hi chhungkua atanga inzirtir leh, kohhran leh khawtlangah pawh kan sawi tam a ngai khawp mai. Tuai leh patil hi khawtlang leh mipuiin kan pawm lo a ni tih hi nasa  taka kan lan chhuahtir a tul ka ti hle,’’ tiin a sawi bawk.

MSU President P.C. Lalrinhlua chuan, “Tuai leh patil hi, mahni pianken ni lo anga awmna a ni a, min siamtuin mipa leh mipa ni turin min siam a, chutiang ni lova awmte hi pawm theih loh hulhualah ka ngai,” tiin a sawi a. Chutih rualin, pianken hrim hrim an awm a rin thu leh an chungchang chu a sawi phak a nih loh thu a sawi a, chutiang ni lo chu rilru piangsuala a ngaih thu a sawi bawk a ni.
 
Hetih lai hian tuai kan tihte ngaihdan erawh a hrang hle thung. Tuai pakhat, zirna lama tawng sang tak chuan ZORAM TODAY zawhna chhangin, “Tlema khawsa thei deuh te, pangpar khawi thiam emaw, beautician thiam takte chu mi tam zawk chuan kan ngaisang emaw tih mai turin kan zahpui chuang lo va, tuai rau rauvah a rethei leh dinhmun harsa zawkte hi an ngaimawh mai mai chauh zawkah ka ngai,” tiin a sawi a, chhungte emaw, khawtlang zah vanga mahni rilru ni lo pui pua awm lui hram hram an tam hle nia a hriat thu a sawi bawk.

Tuai pakhat, mithiam tak chuan NGO hmalak tum dan chu sawiselin, “Pathian-in duh taka a siam theuh theuh, kan inang lo hle. Hetiang dinhmuna ding tura min siamtu hi min hmusittute hi an ni. Chutiang ni lo se tun dinhmun hi ka thlen ka ring lo,” tiin a sawi phiar phiar mai! Chu mai pawh duhtawk lovin, “Tuai zawng zawng hi kan mawngkua a hur vek kher lo! Vanram ka kai hunah chuan min hmusittute hi ka nuih khawp ang. Tuai hi Pathian malsawmnaah ka ngai,” tiin a sawi bawk.

Tuai pakhat, dai zau ve tak pakhat pawhin, “Mizo tuai zawng zawng hi ‘Pherh’ an ni vek lo. Thenkhatin khaihlum hial an duh te a nih chuan khaihlum chiah sela, Aizawl khawpui hi a function tawh lo vang. Chung mite chu Aizawl nu hausa pui puite hian an ngei ngawt ang,” a ti ve bawk. A thu sawi dan hmangah chuan, heng tuai leh patilte leh Aizawl nu hausa thenkhat chuan inzawmna ‘eng emaw tak’ an nei tih a tilang a ni.

Mizoram University-a Psychology Department Professor Zokaitluangi chuan tuai leh patil chungchanga ZORAM TODAY zawhna chhangin, “Tuai leh patil awmna chhan hi kawng hrang hrangin a awm thei a; pian tirh atanga tuai/patil rilru ang pu nghal hi sangkhatah pakhat emaw pahnih vel bak an ni lo vang. A tam zawk hi chu mipain an tih ang tih ve theih loh vanga hmeichhe rilru pu te, mipa tih thin ang thil hrang hrang ti ve theia inhriatna neih avanga ‘pa’ ta tlat te an awm a, a tam ber hi chu chhungkuaah an naupan lai atanga nu leh pate’n fate enkawl kawnga an inthlahdah vang a ni deuh ber ang,’’ a ti.

Mi tam tak chuan, Psychologist-te’n ‘naupang hrem loh tur, corporal punishment pawh pek loh tur’ an ti ringawt a. Mihring chu kan mizia azira enkawl thiam ngai tak tak vek kan ni a; a then chu vuaka sim mai thei an awm laiin thenkhat chu vuak mai pawh ni lo hremna hrang hrang pek pawh a sim duh chuang lo an awm bawk. Chutih rualin tawngkam thlum leh han fak zeuha an mizia siamtha nghal mai an awm bawk,” tiin Professor Zokaitluangi a sawi a ni. Tun dinhmunah tuai leh patilte hi an zalen viau rualin, tuaite hian endawng leh hmuhsit an hlawh viau a, chuti chung chuan tuai, mahni nihna zahpui lo hi an pung zel a ni. 

Comments

  1. A tha khawp mai. Hnialna tur zawng zawng in rawn intlawh khalhsa vek a! :D Mahse thil pakhat ka lo notice daih zawk a chu..news ziah dan kalphung hi a ni. 5W's & 1H technique te leh Inverted pyramid style te hi lo 'google' ve teh u khai! Zoram tan hna inla thawk dawn zel si a!

    ReplyDelete

Post a Comment

Popular Posts

Goa beach-ah a bialpa hmuh laiin nula pawngsual

ZORAM TODAY: Tun kar ningani, May ni 24, 2018 khan Goa beach-ah nula pakhat chu a bialpa hmuh laiin sual a ni. He thil thlenna hmun hi Sernabhatim beach-ah niin Panaji atanga km 50 vela hlaah a ni. Police-te chuan South Goa-a thil thleng hi an finfiah tawh thu leh investigation an kalpui mek thu an sawi a, tun thleng hian thil tisualtute hi man an la awm lo. Senior Police Office pakhat sawi danin, "Inngaizawngte hi an thawmhnawte an pawhsak a, an thla te laksakin pawisa an dil zui a ni," a ti a, chumi hnuah an sual zui nghal mai niin a sawi. Hmeichhia zawkin a sawi danin, a bialpa hmuh lai ngeia sualtute hi mi 20 vel an nih thu a sawi. South Goa Superintendent of Police (SP) Arvind Gawas chuan, "Nula hi medical exam an neih tawh thu leh result an nghah mek thu a sawi a ni. Report-a a lan danin, kum 2016 chhung khan Goa-ah hian pawngsual case hi 62 a awm a, 2017-ah hetiang case register hi 70  ngawt a awm bawk. Kum 2016 chhung khan, Delhi tih lohvah Goa hi I...

Vawiin chawhnu leh naktuk june ni 13 school chawlah puang

Aizawl 12th June, 2018 Thawhlehni ZORAM TODAY:  Tunhnaia India hmarchhak state hrang hranga darkar 60 chuang chhumlo chat lova ruah a sur avangin Mizoram ah pawh leimin, tuilian leh in chim eng emawzat a awm mek a, mipui nunphung a khailak avangin Mizoram sorkar pawhin chhiattawkte chhawmdawl dan leh harsatna sutkian nan theihtawp a chhuah mek zel ani. Directorate of School Education chuan order ti chhuakin tunhnai ruah sur nasa avangin harsatna tamtak a thleng thei ani tih hriain vawiin june 12 chawhnu leh naktuk june 13 thleng Mizoram puma sorkarin school permission a pek zawng zawngte chu chawl vek turin a hriattir ani. Sorkar school, Primary aČ›anga Higher Secondary School zirlaite chu an taksa him nan hemi chhung hian Inchhung chhuahsan lo turin an ngen bawk ani.

Covid-19 Task Group on Commodities an thukhawm

ZORAM TODAY|Aizawl 17th April, 2020: Vawiin khan COVID-19 Task group on Commodities chu an Chairman Pu HL.Rochungnunga, Commissioner of FCS&CA hovin a office chamber ah an thukhawm a. Hri hlauhawm a len mek lai leh inkharkhip, lock down chhunga zoram mipuite ei leh bar buhfai leh thil dang te, nitin mamawh gas leh motor oil te an neih zel theihna tura hmalak dan te an thlir ho a ni. Task group chuan mipui mamawh oil leh thil dang ram pawn atanga Vairengte thlenga an rawn phurh luh dan tur leh load dang la leh tura motor leh driver te in banlet dan tur an duang fel a, essential commodities driver te tan a COVID-19 avanga damlohna leh chhiatna tawk palh thei te tan a insurance awm thei te sawi hoin thu nei tu te hnenah thlen nise an ti a ni.

COVID- 19 laka inveng leh fimkhur turin thurawn pawimawh pe chhuak

ZORAM TODAY | AIZAWL: State Level Task Force on Mitigation of Coronavirus (COVID-19) chuan Covid-19 laka inven nan leh fimkhur thu hlaah mi tupawh khawsik, hritlang, khuh leh thawkna lama harsatna nei te chu school, college, bazar, biakin leh puipunna hmuna kal lova mahni in lamah emaw damdawiin lamah emaw inenkawl turin leh daktawr emaw damdawi lam mithiamte emaw rawn vat turin mipuite hnenah ngenna an siam a, hei hi ngaipawimawh a zawm tum theuh turin mitin te an ngen a ni.