Skip to main content

Mysore bihchianna

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016
Mysore khawpui hming hi November ni 1, 2014 ‘Mysuru’ tia thlak a ni. Khawpui upa ve tawh tak niin kum zabi 16-na atanga ‘Mahishuru’ hming pua lo ding tawh a ni a, kum 1888 khan Mysore City Municipal dinin khawpui inrelbawlna mumal tak an lo nei tawh a, ward 8-ah then a lo ni diam tawh a ni. Kum 1897 khan hrileng avangin a khaw mipui zatve dawn ngawt an thi. Kum 1903 khan City Improvement Trust Board (CITB) din a ni a, Asia khawmualpuia khawpui inrelna mumal nei hmasa berte zing ami a ni.

Kum 1888-a Mysore City Municipal an din hian khawpui chhung inrelbawlna zawng zawng a khawih vek a, kum 1977-ah corporation-ah leh a ni. Khawpui chhung hnathawh zawng zawng, hriselna lam, thianghlimna lam, tui thianghlim pek leh chhiah pek te a keng tel vek a ni. Corporation hi Mayor-in a ho va, a hnuaiah commissioner eng emaw zat leh council member thahnem tak an awm leh bawk. Tunah hian ward 65-ah then sawm a ni. Khawpui hmasawnna leh zauhna lam hi Commissioner kaihhruai Mysore Urban Development Authority (MUDA) kutah a awm thung. An tui tlan hi khawpui atanga hla lo tê-a luang Kaveri leh Kabini lui atanga an lak a ni.

Kum 2011 census-a a lan danin, Mysore khuaa cheng hi mi 8,87,000 lai an ni a, mipa 1000 zelah hmeichhia 1000 awm ang an ni a, square kilometre khatah mi 6,910.5 awm ang an ni. A khawpui lehkhathiam tam zawng (literacy rate) hi 86.84% niin state literacy rate 75.6% aiin a tam zawk. Mipui tam zawk hian Kannada tawng an hmang.

Mysore hi City of Palace ti hiala an koh a ni. Amba Vilas an tih, Mysore Palace tiha hriat lar te a awm a, art gallery awmna Jaganmohana Palace te; summer palace tia an sawi thin Rajendra Vilas te; tun hnua hotel atana an hman tak Lalitha Mahal te, Jayalakshmi Vilas te a awm. Mysore Palace pui ber hi 1897 khan a tluchhe tawh a, hemi hmunah vek hian din thar leh a ni. Jayalakshmi Vilas Mansion hi Sri Chamaraja Wodeyar-a’n a fanu Jayalakshammanni tana a sak a ni a, tunah hian museum atana hman niin lal ro leh hmasang thil thahnem tak dah a ni. Hengte vang hian he khawpui chhunga an industry lian ber chu tourism a nih theih phah a ni. Kum 2010 chhung khan khualzinmi mi maktaduai 3.15 zetin he khua hi an tlawh nia! Ni 10 awh Dasara festival an hman thin hian khualzinmi a hîp nasa hle.  Chamundeshwari Temple te, St. Philomena’s Church leh Wesley’s Cathedral te hi sakhaw hmun pawimawh a ni a, kum 1892-a hawn Mysore Zoo te, National Park leh sanctuary eng emaw zat awmte hian khualzinmi a hîp nasa hle bawk.

Kum 1911 khan Mysore economic conference an lo nei daih tawh a, hemi hnu kum 1917 khan Mysore Sandalwood Oil Factory din nghal niin 1920-ah Sri Krishnarajendra Mills din a ni leh bawk. Information technology lamah pawh an duai lo hle a, Karnataka-a IT lama an sum lakluh cheng vaibelchhe 1363 (US$275 million) zet chu he khawpui thawh chhuah a ni.

Zirna lamah pawh an sang hle. European zirna kalhmang a rawn luh hmain Brahmin chennaah Vedic education an lo kalpui dim diam tawh a, kum 1833-ah English school an din tawh bawk. Kum 1864-ah Maharaja College din a ni tawh a, kum 1881-ah hmeichhe tan high school an din tan a, chu chu a hnuah Maharani’s Women’s College tia thlak a ni. Kum 1892-ah Industrial School din a ni a, chu chu he khawpuia technical education bultanna a ni. Kum 1913-ah Chamarajendra Technical Institute din a ni zui bawk. Mysore Sanskrit college hi kum 1876-ah din a ni a, Vedic education te pawh an la telh zel bawk. Kum 1916-a University of Mysore an din hian zirna lamah hma a sawntir hle; hei bakah hian zirna in pawimawh tak tak - CFTRI, MYRA School of Business leh Mysore Medical College te a awm.

Mysore hi International Ganjifa Research Centre hmunpui a ni a, hetah hian hmasang card game chi khat Ganjifa leh thil dang zirbing a ni. Chamarajendra Academy of Visual Arts (CAVA)-ah hian lemziak lam te, milim ker lam te, thlalak lam te, graphics leh photojournalism te zirtir thin a ni bawk. Kannada thuziakmi lar Kuvempu te, Gopalakrishna Adiga leh U. R. Ananthamurthy te hi Mysore atanga inzir chhuak an ni a; English tawnga thawnthu ziak thin, Indian novelist R. K. Narayan leh a unaupa cartoonist lar em em mai R. K. Laxman te pawhin an hun tam zawk chu he khawpuiah hian an lo hmang tawh nghe nghe.

Mysore hi Karnataka state chhim lam khawpui ber a ni. Khawpui mawi tak mai a ni a, lal in ropui tak tak bakah dil mawi tak tak — Kukkarahalli te, Karanji leh Lingambudhi dil te a awm. Kum 2001-a zirchianna neih atanga a lan danin, khawpui area pumpuia 39.9% chu chênna inin a luah a, 16.1% chu kawngpui, 13.74% chu intihhlimna park leh hmun awl, 13.48% industry hmun, 8.96% chu vantlang thil, 3.02% chu sumdawnna lam, 2.27% chu agriculture leh 2.02% chu tui awmna a ni. Lui pahnih Kaveri leh Kabini inkarah a awm.

A boruak pawh a nuam tawk hle a, khaw lum ber record chu April ni 4, 1914 daih tawh khan niin 39.4 °C (103 °F) a ni a, a vawh ber pawh January ni 16, 2012-ah niin 7.7 °C (46 °F) a ni. Kum tina ruahtui tla zat hi 804.2 mm (31.7 in) a ni bawk.

Khawpui hi National Highway NH-212-in a tlan tlang a, State Highway 17-in Bangalore thlengin a thlunzawm, hei hi kum 2006 khan four-lane-ah tihlen a ni. State Highways 33 hian HD Kote nen thlunzawmin State Highway 88-in Madikeri nen a thlunzawm bawk. Karnataka State Road Transport Corporation (KSRTC) leh private agency dangte’n bus an service-tir a, auto-rickshaw bakah sakawr tawlailir a service bawk. KSRTC hnuaiah Mysore City Transport Corporation (MCTC) din tura ruahmanna siam mek a ni. Rail station changtlung tak a awm mek a, Kum 1882 khan Bangalore–Mysore rel kawng an lo hawng daih tawh. Kum 2010 khan Mysore Airport hawn that a ni. Kum 1859 atangin newspaper a lo chhuak tan tawh a, India rama private radio broadcast hmasak berna niin kum 1935 September ni 10 khan Psychology Professor MV Gopalaswamy  chuan bul a lo tan tawh. AIR Station atangin FM radio leh Gyan Vani an broadcast a, private FM channel BIG FM leh Red FM a awm. Kum 1980 atangin TV an broadcast tan bawk.  


Comments

Popular Posts

Mizoram-ah Chanakya IAS Academy

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 -  Lalremruata Chhangte Mizo thalaite’n UPSC leh MPSC  exam hrang hrang hmachhawn tumin theihtawp an chhuah a, tun hnaiah exam tum zirlaite’n coaching class kal an intihhmuh nasa a, thil intihhmuhah chuan a tha lam tak ni pawhin a lang. Kan ramah sawrkar hna nghet leh tha thawh tur a vàn avangin heti lamah pawh hian kan thalaite an kal na ta niin a hmuh theih. Hmanah chuan Mizorama coaching class mumal taka kalna awm hmasa ber pawl chu Study Forum, Chanmari, Aizawl ami hi a ni awm e. Tunah pawh hian pangngai takin a la kal zel a, zirlai chher chhuah pawh an ngah tawh viau a ni. Kum 2009-2011 chhung khan Mizoram Youth Commission (MYC) kaltlangin Lord Krishna Mission (IAS Academy) chu chah chhuah a lo ni tawh a, hemi tum hian sawrkarin cheng nuai 33 lai a sêng nghe nghe a, thalai thahnem takin an chhawr tangkai em em a ni. Sawrkar sum harsatna avangin he academy hi kalpui zel theih a ni ta lo. Chumi hnuah Aizawl-ah mimalin co...

Zopa technology a sang lua e!

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016 Mizote eizawnna pui ber chu lo neih a ni tih kan hre theuh awm e. Ram mipui za zela sawmsarih bawr vel lai hi kut hnathawka eizawng kan ni a, chung zinga a tam zawk chuan tlangram lo neih (Shifting cultivation) kan la buaipui bawk. Pi leh pu hun lai ata tawh tun thlengin lo nei tura pawimawh hmasa ber lo vah leh hlo thlawh nikhuaa hman tur chempui leh tuthlawh bak kan la nei meuh lo. A nachang hre deuhin chemkawm/kawi an hman tawk a. Hmasawnna hmuh tur a vang hle.  Pu HV Lalzuimawia, Salem veng chuan loneitute tha sên leh thawh chhuah inmil lohzia hriain kum 2004 chho vel atangin hmanraw tangkai tur khawl siam a buaipui ngat ngat a, tunah chuan a hlawhtlinna phochhuah theihin a awm ta. Kum eng emaw zat a lo buaipui tawh dan chanchin hi a ngaihnawm a, zir tham a tling takzet. Zoram Today chuan a chênna inah kan zu tlawh a... Aizawl Venghnuaia pianga seilian, Pu Zuia hian khawvel mi ropui tam takte ang bawkin zirna lamah chhuan tur a nei lo va, paw...

'Game Changers of the Decade' te zinga thlan Mizo tlangval chu

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 Vanlalruatkima Hrahsel (@Mizohican & Sandman) hi Aizawl Chaltlang veng-a Pu V.L. Rema fapa niin pawl 3 a nih atangin Mizoram pawnah lehkha a zir a, St. Thomas Boys School, Calcutta-a a zir hnuah Montfort School, Tamil Nadu lamah a insawn leh a. School a zir zawh hnuah PSG Tech Coimbatore-ah Computer Science Engineering zir lehin, a zawh hnuah CAT coaching class a kal a, CAT exam a pek hnuin IIM-Bangalore-ah a lut leh a ni. IIM-Bangalore 2nd year a zir kumin UPSC coaching class a kal tan a ni. Chumi hnuah a tuina lam advertising-ah a chhungte phalna ngeia thawkin, Webchutney-ah a lut a, tun thleng hian a eizawnna lamah a la kal tluang zel a ni. Amah Vanlalruatkima Hrahsel chu! National Games Developer Conference, Pune, 2014 Kum tam tak India rama Digital Advertising Agency changtlung berte zing ami ‘Webchutney’-a a thawh hnuin a thiante nen mobile games development company an din a, a hmingah ‘FITH Media’ tih an vuah. Mobil...

Mobile phone i tlo zawk nan

ZORAM TODAY | September 15-5 October, 2015 Tunlaiah mobile phone tel lovin kan awm hleithei tawh lo a ni ber a. Mobile phone changkang tak tak a lo chhuak a, smartphone chi hrang hrangah application changkang leh tunlai ber ber kan dah ta rup mai. Kan nitin nuna a pawimawh tawh em avangin, mobile phone hi a tangkai a, engtin nge hmang ila a daih rei ang le? Mobile phone reng reng battery hmang a nih vek avangin battery chungchang han sawi hmasa ila. Mobile phone battery hi chi hrang hrang awm mah se, tunlaiah chuan Li-Ion hi hman lar ber a ni. He battery hi a thar lei zawh hlimah, a tlangpuiin darkar 4-5 chhung charge ngei ngei tur a ni. Hman vat kan duh thin avangin a thar tirha a charge mamawh zat pawh charge hman lovin kan khawih thin a, hei hian battery a titlo lo. Battery leh phone insîkna hi thlatin vawi khat tal tihfai ziah a tha hle. Charge pawh hi duh hun hunah charge tur a ni lo. A battery a zawh hma deuh, 9% vel a la awm lai hian charge chauh tur a ni a, battery e...

Scientist sang rual hmaa paper present-tu Krista Roluahpuia

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 International Conference lian, professor leh scientist a sang tel inhmuhkhawmna, September ni 15-18, 2015-a neih EMRS Fall Meeting 2015, Warsaw University of Technology, Warsaw-ah Mizo tlangval pakhat chuan paper pahnih a zu present a. Chu tlangval chu a chanchin kan chhiar tur Krista Roluahpuia, Pu K. Liannawla fapa, Mualbu (L), Lawngtlai District mi a ni.   A paper pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx quantum heterostructure chhunga atom inremkhawm dan a zir chian chu a present a. Molecular Beam Epitaxy hmanga quantum heterostructure nei tura atom an remkhawm dan te, tin, a bik takin temperature hniam lutuk atom an rem avanga thil lo danglam bik dan te leh Atom te chu tha chakna, entirnan lumna hmanga tha an pekin engtin nge an lo danglam tih a zirchianna chu a zu present a ni. Pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx chu quantum well anga siamin a chhah zawng chu de Broglie wavelength (kan hriatthiam theih nan electron wavelength a ni ber mai) an...