Skip to main content

Mysore bihchianna

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016
Mysore khawpui hming hi November ni 1, 2014 ‘Mysuru’ tia thlak a ni. Khawpui upa ve tawh tak niin kum zabi 16-na atanga ‘Mahishuru’ hming pua lo ding tawh a ni a, kum 1888 khan Mysore City Municipal dinin khawpui inrelbawlna mumal tak an lo nei tawh a, ward 8-ah then a lo ni diam tawh a ni. Kum 1897 khan hrileng avangin a khaw mipui zatve dawn ngawt an thi. Kum 1903 khan City Improvement Trust Board (CITB) din a ni a, Asia khawmualpuia khawpui inrelna mumal nei hmasa berte zing ami a ni.

Kum 1888-a Mysore City Municipal an din hian khawpui chhung inrelbawlna zawng zawng a khawih vek a, kum 1977-ah corporation-ah leh a ni. Khawpui chhung hnathawh zawng zawng, hriselna lam, thianghlimna lam, tui thianghlim pek leh chhiah pek te a keng tel vek a ni. Corporation hi Mayor-in a ho va, a hnuaiah commissioner eng emaw zat leh council member thahnem tak an awm leh bawk. Tunah hian ward 65-ah then sawm a ni. Khawpui hmasawnna leh zauhna lam hi Commissioner kaihhruai Mysore Urban Development Authority (MUDA) kutah a awm thung. An tui tlan hi khawpui atanga hla lo tê-a luang Kaveri leh Kabini lui atanga an lak a ni.

Kum 2011 census-a a lan danin, Mysore khuaa cheng hi mi 8,87,000 lai an ni a, mipa 1000 zelah hmeichhia 1000 awm ang an ni a, square kilometre khatah mi 6,910.5 awm ang an ni. A khawpui lehkhathiam tam zawng (literacy rate) hi 86.84% niin state literacy rate 75.6% aiin a tam zawk. Mipui tam zawk hian Kannada tawng an hmang.

Mysore hi City of Palace ti hiala an koh a ni. Amba Vilas an tih, Mysore Palace tiha hriat lar te a awm a, art gallery awmna Jaganmohana Palace te; summer palace tia an sawi thin Rajendra Vilas te; tun hnua hotel atana an hman tak Lalitha Mahal te, Jayalakshmi Vilas te a awm. Mysore Palace pui ber hi 1897 khan a tluchhe tawh a, hemi hmunah vek hian din thar leh a ni. Jayalakshmi Vilas Mansion hi Sri Chamaraja Wodeyar-a’n a fanu Jayalakshammanni tana a sak a ni a, tunah hian museum atana hman niin lal ro leh hmasang thil thahnem tak dah a ni. Hengte vang hian he khawpui chhunga an industry lian ber chu tourism a nih theih phah a ni. Kum 2010 chhung khan khualzinmi mi maktaduai 3.15 zetin he khua hi an tlawh nia! Ni 10 awh Dasara festival an hman thin hian khualzinmi a hîp nasa hle.  Chamundeshwari Temple te, St. Philomena’s Church leh Wesley’s Cathedral te hi sakhaw hmun pawimawh a ni a, kum 1892-a hawn Mysore Zoo te, National Park leh sanctuary eng emaw zat awmte hian khualzinmi a hîp nasa hle bawk.

Kum 1911 khan Mysore economic conference an lo nei daih tawh a, hemi hnu kum 1917 khan Mysore Sandalwood Oil Factory din nghal niin 1920-ah Sri Krishnarajendra Mills din a ni leh bawk. Information technology lamah pawh an duai lo hle a, Karnataka-a IT lama an sum lakluh cheng vaibelchhe 1363 (US$275 million) zet chu he khawpui thawh chhuah a ni.

Zirna lamah pawh an sang hle. European zirna kalhmang a rawn luh hmain Brahmin chennaah Vedic education an lo kalpui dim diam tawh a, kum 1833-ah English school an din tawh bawk. Kum 1864-ah Maharaja College din a ni tawh a, kum 1881-ah hmeichhe tan high school an din tan a, chu chu a hnuah Maharani’s Women’s College tia thlak a ni. Kum 1892-ah Industrial School din a ni a, chu chu he khawpuia technical education bultanna a ni. Kum 1913-ah Chamarajendra Technical Institute din a ni zui bawk. Mysore Sanskrit college hi kum 1876-ah din a ni a, Vedic education te pawh an la telh zel bawk. Kum 1916-a University of Mysore an din hian zirna lamah hma a sawntir hle; hei bakah hian zirna in pawimawh tak tak - CFTRI, MYRA School of Business leh Mysore Medical College te a awm.

Mysore hi International Ganjifa Research Centre hmunpui a ni a, hetah hian hmasang card game chi khat Ganjifa leh thil dang zirbing a ni. Chamarajendra Academy of Visual Arts (CAVA)-ah hian lemziak lam te, milim ker lam te, thlalak lam te, graphics leh photojournalism te zirtir thin a ni bawk. Kannada thuziakmi lar Kuvempu te, Gopalakrishna Adiga leh U. R. Ananthamurthy te hi Mysore atanga inzir chhuak an ni a; English tawnga thawnthu ziak thin, Indian novelist R. K. Narayan leh a unaupa cartoonist lar em em mai R. K. Laxman te pawhin an hun tam zawk chu he khawpuiah hian an lo hmang tawh nghe nghe.

Mysore hi Karnataka state chhim lam khawpui ber a ni. Khawpui mawi tak mai a ni a, lal in ropui tak tak bakah dil mawi tak tak — Kukkarahalli te, Karanji leh Lingambudhi dil te a awm. Kum 2001-a zirchianna neih atanga a lan danin, khawpui area pumpuia 39.9% chu chênna inin a luah a, 16.1% chu kawngpui, 13.74% chu intihhlimna park leh hmun awl, 13.48% industry hmun, 8.96% chu vantlang thil, 3.02% chu sumdawnna lam, 2.27% chu agriculture leh 2.02% chu tui awmna a ni. Lui pahnih Kaveri leh Kabini inkarah a awm.

A boruak pawh a nuam tawk hle a, khaw lum ber record chu April ni 4, 1914 daih tawh khan niin 39.4 °C (103 °F) a ni a, a vawh ber pawh January ni 16, 2012-ah niin 7.7 °C (46 °F) a ni. Kum tina ruahtui tla zat hi 804.2 mm (31.7 in) a ni bawk.

Khawpui hi National Highway NH-212-in a tlan tlang a, State Highway 17-in Bangalore thlengin a thlunzawm, hei hi kum 2006 khan four-lane-ah tihlen a ni. State Highways 33 hian HD Kote nen thlunzawmin State Highway 88-in Madikeri nen a thlunzawm bawk. Karnataka State Road Transport Corporation (KSRTC) leh private agency dangte’n bus an service-tir a, auto-rickshaw bakah sakawr tawlailir a service bawk. KSRTC hnuaiah Mysore City Transport Corporation (MCTC) din tura ruahmanna siam mek a ni. Rail station changtlung tak a awm mek a, Kum 1882 khan Bangalore–Mysore rel kawng an lo hawng daih tawh. Kum 2010 khan Mysore Airport hawn that a ni. Kum 1859 atangin newspaper a lo chhuak tan tawh a, India rama private radio broadcast hmasak berna niin kum 1935 September ni 10 khan Psychology Professor MV Gopalaswamy  chuan bul a lo tan tawh. AIR Station atangin FM radio leh Gyan Vani an broadcast a, private FM channel BIG FM leh Red FM a awm. Kum 1980 atangin TV an broadcast tan bawk.  


Comments

Popular Posts

Scientist sang rual hmaa paper present-tu Krista Roluahpuia

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 International Conference lian, professor leh scientist a sang tel inhmuhkhawmna, September ni 15-18, 2015-a neih EMRS Fall Meeting 2015, Warsaw University of Technology, Warsaw-ah Mizo tlangval pakhat chuan paper pahnih a zu present a. Chu tlangval chu a chanchin kan chhiar tur Krista Roluahpuia, Pu K. Liannawla fapa, Mualbu (L), Lawngtlai District mi a ni.   A paper pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx quantum heterostructure chhunga atom inremkhawm dan a zir chian chu a present a. Molecular Beam Epitaxy hmanga quantum heterostructure nei tura atom an remkhawm dan te, tin, a bik takin temperature hniam lutuk atom an rem avanga thil lo danglam bik dan te leh Atom te chu tha chakna, entirnan lumna hmanga tha an pekin engtin nge an lo danglam tih a zirchianna chu a zu present a ni. Pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx chu quantum well anga siamin a chhah zawng chu de Broglie wavelength (kan hriatthiam theih nan electron wavelength a ni ber mai) an...

Mizoram-ah Chanakya IAS Academy

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 -  Lalremruata Chhangte Mizo thalaite’n UPSC leh MPSC  exam hrang hrang hmachhawn tumin theihtawp an chhuah a, tun hnaiah exam tum zirlaite’n coaching class kal an intihhmuh nasa a, thil intihhmuhah chuan a tha lam tak ni pawhin a lang. Kan ramah sawrkar hna nghet leh tha thawh tur a vàn avangin heti lamah pawh hian kan thalaite an kal na ta niin a hmuh theih. Hmanah chuan Mizorama coaching class mumal taka kalna awm hmasa ber pawl chu Study Forum, Chanmari, Aizawl ami hi a ni awm e. Tunah pawh hian pangngai takin a la kal zel a, zirlai chher chhuah pawh an ngah tawh viau a ni. Kum 2009-2011 chhung khan Mizoram Youth Commission (MYC) kaltlangin Lord Krishna Mission (IAS Academy) chu chah chhuah a lo ni tawh a, hemi tum hian sawrkarin cheng nuai 33 lai a sêng nghe nghe a, thalai thahnem takin an chhawr tangkai em em a ni. Sawrkar sum harsatna avangin he academy hi kalpui zel theih a ni ta lo. Chumi hnuah Aizawl-ah mimalin co...

Zahawma : Rising Star of Indian Football

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 - Fela Ngente Sawi tur ber pawh  ka hre lo!” Manchester  United-a training  thei tura a tling chiah chu a lawm bawk a ni ang, a nghilh dup a ni ber. Ni, eng football club fan pawh ni la, khawvela club lian ber zinga mi Manchester United stadium ‘Old Trafford’-a thut luh ve ringawt pawh inchhuanna tham a tling. Hetah hian kumina kum 15 tling tur Zahawma chuan kar khat chhung training a nei. A tirah chuan Subedar Lalpianthara leh Pi Baby Lalrintluangi te fa naupang zawk Vanlalzahawma hi December ni 29, 2000 khan Kolasib Hospital-ah a piang a. Chutih lai chuan Thingdawl Hmarveng-a an thenawm khawvengte chuan kumpinu lalrama football la pêt tur a ni tih an hre lawk bik kher lo vang!  Delhi lamah A pa hnathawhna (Assam Regiment) avangin Mizoram an chhuahsan a tul a, kum 2004 February thlaah an chhungkuain West Bengal lamah an insuan lailawk a. Kum thum an awm hnuin Delhi-ah an insawn leh a, tun thleng hian an la a...

Mahni intihlum lai video-in record

ZORAM TODAY | November 3-16, 2015 October ni 25, 2015-a Agra khawpuia hmeichhe pakhat, kum 27 mi intihlum chuan a intihlum lai chu mobile phone-in a record mauh mai! He hmeichhia hi Neha Yadav niin Dayalbagh-a an chênna hmunah a intihlum a, Yatesh Yadav-a nupui a ni. Hemi ni, Pathianni hian an t henawmte phone a t anga a pasal biain, engtikah mah a hmuh tawh loh tur thu a hrilh a. Inah let lehin a thu hnuhnung a ziak a, ceiling-ah a inkhaihlum ta a ni. A nupuiin a biak hnu hian Yatesh chu a rang a rangin a tlan haw nghal a, a nupui hi thiin a hmu ta a. Hemi hnu hian a nupui thu hnuhnung ziah te, a mobile phone record te a hmu a; an t henawmte chuan police kovin thil awmdan an hrilh nghal a ni. Neha hian a thu hnuhnungah, a nu leh pate’n an hmuh duh loh thu leh a huat thu te a ziak nghe nghe.  

Hmuchhuaktu Prof. Lalnuntluanga

ZORAM TODAY | September 15-5 October, 2015 - Fela Ngente Prof. Lalnuntluanga, Mizoram University-a Dean, Students’ Welfare (DSW) ni lai leh, Environmental Science Department-a professor ni mek chuan research scholar eng emaw zat kaihruaiin a hnuaiah hian mi pathumin Ph.D an zo tawh a, Ph.D scholar kaihhruai (guide) mek mi 8 lai a nei bawk. A hnuaiah vek hian M.Sc. dessertation submit tawh mi 20 chuang an awm tawh. Prof. Lalnuntluanga hi September ni 24, 1975 khan Aizawl-ah a piang a, unau 8 zinga a upa ber a ni. Naupang harhvang leh duhawm tak niin Zemabawk Venglai-ah a seilian bawk. Zirna kawngah a tluang em em a, Nursery atanga Ph.D a zawh thak thlengin Mizoram chhungah vek a zir a ni. Ama insawi dan takah Durtlang pelin lehkha a zir ve ngai lo! Academic line-ah chuan Mizoram tihmingthatute zinga mi a ni a, zirtirna mai bakah zirbingna (research) lamah a kal nasa em em a, a thawhpuite leh a nauteho nen thil thar eng emaw zat an hmuchhuak tawh a, tun hnaiah sangha chi (spe...