Skip to main content

Mount Everest thihchilhtu lar zual 10

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016 -KC Lalthansanga
He tlang zet hi zawngin mihring nunna a heh miah miah e! Thlalak leh ralkhat atang chuan mawi tak angin a lang na a, hmun tihbaiawm leh nunna lem hnem em emtu a ni tlat si. Mizo zingah ngei pawh he tlang chhĂ®p thleng thei Zohmangaiha kan nei tawh a, tunah Mizo nula pakhat chu he tlanga lawn turin a inbuatsaih mek. Eng pawh ni se, thu ngaihnawm atan, he tlâng lawn chhuah nana an nunna thâp ta mi tam tak zinga a lar zual 10-te chauh i’n tar lang teh ang.

10. Karl Gordon Henize
Karl Gordon Henize hi October ni 17, 1926-a Cincinnati, Ohio-a piang a ni a, a puitlin hnuin Northwestern University-ah astronomy professor a ni. Kum 1967 khan NASA chuan van lam chanchin zirna lama scientist hna thawk turin a thlang. Kum 1985 khan vanthengrengah a thlawk chhuak ve a, khatih lai khan American zinga vanthengreng tlawh tawh zinga upa ber a ni.


He a hna piah lamah, Henize-a châk em em reng pakhat chu tlang lawn hi a ni. Kum 1993 October thla khan kum 66-a upa niin Mount Everest-a lawn a tum a, he hmunah hian NASA hmanrua hmanga radiation zir chian a tum a ni. Nimahsela, vanduaithlak takin October ni 5 khan base camp-ah hmun sanga natna kai awlsam tak celebral edema a kai a, a boral nghal. A thih hmaa a duhthusam a sawi ang ngeiin, tlang pangah a ruang an zalh.

9. Peter Kinloch
British IT specialist Peter Kinloch duhthusam leh tum ber chu khawvel khawmualpui pasariha tlang sang ber theuh lawn chhuah hi a ni. Hemi tihhlawhtlin tumin a bei a, May ni 1, 2010 chawhnu dar 1:00 velah khan kum 28 mi hian a tlang panga lawn chhuahna turin Mount Everest a zawh tan a; mahse, a vanduaina lantirtu mai a lo ni.

A tlang sang chin a thleng ta maw tihah, tlang lawnte’n harsatna an tawh thin ber leh tlang sanga natna langsar tak cerebral edema chuan a bawh buai ta tlat mai. Tlang sang taka a awm lai chuan a thluak a lo vung a, chuan a khaw hmuh a tibuai zo va, reiloteah a mit chuan khua a hmu thei ta lo. Rang takin Sherpa mi pathum leh an team leader chuan Kinloch chu an pui nghal a, darkar 12 chhung zet chu damdawi leh oxygen pein, chu mitdel chu tlang atanga chhukthlakpui an tum a, vanduaithlak takin khaw awmdan rawn inthlak danglam avang chuan engmah tih theih an nei ta lo va. An sahimna ngaihtuahin fit 28,000 vela sangah Kinloch chu an kalsan a, chutah chuan a thi ta a ni. 

A kum lehah Kinloch-a thian pakhat chu Everest-ah lawnin a thianpa thi ta ruang chu a han hmu ta a. A taksa chu tlang pangah Sherpa ho chuan a thih hmain an lo phuar bet ni awm tak a ni. Kinloch-a thianpa hian, Kinloch-a ruang chu khaw vawtin a lo vawng tha a, thlamuang taka muhil ang maiin a hmu tih a sawi. 


8. Marty Hoey
Marty Hoey hi Utah- a vur tlengna hmuna chhanchhuahna hna thawktu a ni. Kum 31 mi a nih lai, kum 1982 khan chawlh hman pahin mi 16-te nen Mount Everest chu hmar lam atangin an lawn a. May ni 15 tlai lam dar 5:30 velah chuan, fit 26,600 vela sanga a lawn laiin a lawnna hmanrua pakhat chu a chhe ta hlauh mai a, a talbuai ta. An awmna lai tak chu hmun hlauhawm tak a nih avangin Hoey-i thiante leh a lawnpuite chuan engmah an tihsak thei bik lo, feet 6000 zeta sanga a taksa thi mai tura inkhai en mai loh chu!

A tlak thlak hnuah chuan a lawnpuite chu boruak chhe takin a rawn hmet a, a lawna lawn chhunzawm rual a ni ta lo. Rang takin tlang chhip thleng lovin an let leh a, chuta chin Hoey-i taksa hmu an awm ta lo!


7. Francys & Sergei Arsentiev
American tlanglawnmi Francys Arsentiev leh a pasal Sergei Arsentiev te chuan Mount Everest lawn tumin kum 1998 May thla khan base camp an pan a. Tum hnih ngawt chu tlang chhip thlen tumin an bei a, beidawngin an kir leh a ni. May ni 22 khan a vawi thumna turin tlang chhip thlen tumin an bei leh a, vanneihthlak takin tlang chhip an thleng thei ta hlauh mai! Mahse, he an vanneihna hi an vanduaina thlentu mai a lo ni.

Tlang chhip chu oxygen bur tel lovin an thleng a, May ni 23 zana an chhuk leh lamah Francys-i leh Sergei-a te chu an inhloh ta tlat mai. Sergei chuan tlang lawn team dangte awmna a zu pawh a, a nupui a lo la thleng thla lo tih a hre chhuak ta. Chungho chu damdawi leh oxygen a dil a, a nupui zawng turin a lĂŞt leh a, chuta chin tuman an hmu zui tawh lo.

Francys-i ve thung kha tlanglawnmi dang Ian Woodall leh a nupui hual Cathy O’Dowd te chuan May ni 24 zingkar khan an hmu a, chutih lai chuan a taksa chau tawh tak mai chu khaw vawtin thihna khurah a hnĂ»k lut mek a. An hmuh veleh an tanpuina a dil a, mahse, Woodall leh O’Dowd te chuan engmah an tihsak thei bik lo. Hun rei lo te chu a bulah an awm a, khuain a rawn bumro zui tak avangin thi turin an hnutchhiah ta! An hnena Francys-i thusawi hnuhnung ber chu, “He hmuna thi mai tur chuan min kalsan lul suh u,” tih a ni.

Woodall leh O’Dowd chu tlang chhĂ®pah lawn mah se, an thiltih chuan a thawng zui reng a, awm nuamin an awm thei ta ngang lo. Kum 10 a ral hnu, 2007 khan Woodall leh O’Dowd chu tlangah hian lawn lehin, Francys-i taksa an han hlĂŁwm a, an phum ta a ni.

6. David Sharp
Kum 2006 May thla khan, British tlanglawnmi, David Sharp chuan amahin oxygen bur hnih nen Mount Everest a lawn a, hetih lai hian kum 34 mi a ni. May ni 15 khan tlang chhĂ®p chu a chuang ngei nia rin a ni. A chhukthlak lamah eng emaw harsatna tawkin, hmanhmawh takin ‘Green Boots Cave’ an tih, hmun pĂ»k deuh chu a bel ta niin an ring.

He a tawmna hmunah hian che zui thei tawh lovin a nunna chuan tâwp lam a pan a. Hetih lai hian tlang lawn chho leh chhuk leh lam, a tlem berah mi 40 vel chuan an paltlang a, tuman an tanpui lo. Hei hian inhnialna a titam a, tlanglawnmi tam takina tanpui ngai an hmuhte tanpui lova thi tura an kalsan thin hi mi tam tak chuan an sawisel nasa hle.

5. Hannelore Schmatz
October ni 2, 1979 khan kum 39-a upa, Hannelore Schmatz leh a pasal kaihhruai an team chuan Mount Everest tlang chhip chu chhim lam kawng atangin an lawn chhuak a; an chhuk leh lamah, metre 100-a sanga awm Camp IV-a an chawlh laiin Schmatz chu tla thlain a thi (camp hi hmun li-ah an siam). Tlanglawn dang American mi Ray Genet pawh a thi a, midang an dam khawchhuak thung.

A kumleh thlengin Schmatz-i taksa chu chhim lam atanga tlang lawnte’n an hmu fo. A awmna hmunah pangngai takin a thu a, a thawmhnaw pawh pangngai takin a inbel thlap a ni. A thih hnuah pawh a mit a meng reng a, a sam pawh thliin a chhem leng seng seng thin niin mita hmutute’n an sawi. Kum 1984 khan Nepalese police officer leh Sherpa-te chuan Schmatz-i taksa chu lak sawn tumin an bei a, an thih phah nghe nghe. Kum 20 hnuah thliin a taksa chu a thlang ruamah a lĂŞnthla a, tun thleng

4. George Mallory
George Mallory hi British mi niin sikul zirtirtu a ni a, kum 1886-ah a piang. Tlang lawn timi tak a ni a, Mount Everest a lawn hmain Alps leh Wales tlang te pawh a lo lawn tawh nghe nghe. Kum 1921 leh 1922 khan Mount Everest hi a lo lawn tawh. A lawn hmasak zawk kum 1921 khan tlang hmelhmang belchiangin a kal a, tlang riruang a siam. A lawn vawi hnihnaah hian vur tawlh avangin a hote mi 7 ngawt an thi.

A tum thumna atan kum 1924 khan Mallory chuan beihpui thlak a tum leh ta. Mi’n, “Eng vanga mi’n Everest lawn hi duh thin nge an nih?” tia an zawha chu, “A chhan chu, sawta a awm vang a ni,” tiin a lo chhang mai thin. June ni 6 khan Mallory leh a thian tlanglawnmi ve tho Andrew Irvine te chuan tlang an lawn tan a, June ni 8-ah fit 26,800 an thleng (Everest hi a sang lai berah fit 29,029 a ni). Hemi ni zing hian a tlang chhĂ®p thlen ngei tumin an chhuak a, chu chu nungdama an hmuh hnuhnun ber a ni a; Mallory leh Irvine hian tlang chhip an thleng lova ngaih a ni. Mallory taksa hi kum 1975 khan Chinese tlanglawnmite’n fit 26,760-a sangah an hmu chhuak a, Irvine-a taksa erawh hmuh a ni ta lo. Rin danah chuan, Mallory hi tlang lawnna pang atanga tlaa thi a nih rin a ni. A taksa hi kum 90 hnu thleng pawhin hmuh theihin a la tha a ni. Everest hi kum 1953-a Sir Edmund Hillary leh Tenzing Norgay te’n an lawn chhuah hma kha chuan tumah an lawn chhuak ta bik lo a ni.

3. Rob Hall
Kum 1996 May thla khan New Zealand tlanglawnmi, Rob Hall leh a hote mi 8 chuan Mount Everest tlang chhîp thlen tumin beihpui an thlak a. May ni 11 chawhnu lamah chuan tlang chhip bulah Hall-a team-te bakah tlanglawn team dang pathum an awm ve bawk. Tlai dar 4:30 velah chuan an hmahruaitu chu a chesual a, a tanpui turin Hall-a chuan theihtawp a chhuah nghal a. Vanduaithlak takin khaw awmdan a rawn inthlak a, vur thli rawn tleh chuan tlanglawnmi eng emaw zat chu tlang chhip atangin a chhem tla a, chung zingah chuan an hotupa Hall-a pawh a tel nghe nghe.

Vur thli tleh avang chuan fit 28,500-a sangah tanpuitu nei lovin Hall-a chu a tâng a, zankhuain a tuar a, a tuk erawh a nileng zo ta lo. May ni 12 chawhnu lamah chuan Hall-a chuan a satellite phone hmangin a nupui, an fa pakhatna tur pai mek chu a bia a, a thu hrilh hnuhnun ber chu, “Ka hmangaih che. Tui takin mu ang che, ka duhlai. Engmah hlauh tur a awm lo a nia,” tih a ni a, phone a reh ta a ni.

Hall-a taksa hi tlang chhim lamah a awm reng thin a, mahse, fit 12,000-ah a tla thla tawh. A nupui chuan, a pasal taksa dah fel tur chuan tuin emaw a nun a thâp a ngai dawn tih hriain, he hmuna a awm mai pawh pawi a ti lo zawk a ni. Hemi tum hian Hall-a rual hian, vur thli tleh vangin mi 7 dang pawh an thi a, ni khat thil thu-a he tlanga mi thi an tam ber tum a ni. He chhiatna thleng chungchang ziahna lehkhabu ‘Into Thin Air’ tih Jim Krauker ziah chu lehkhabu hralh hnem tak a ni a, a ziaktu hi Hall-a team member zinga mi niin tlang chhĂ®p a han thleng nghe nghe.

2. ‘Green Boots’
‘Green Boots’ an tih hi hminglem a ni a, he tlang hmar lam fit 28,000- a sanga lung puk deuh hming an vuah a ni a, a chhan pawh, he hmunah hian pheikhawk hring bun mi pakhat taksa a awm reng vang a ni; David Sharp-a chanchinah pawh a lan nghe nghe kha.

Mi tam zawkin an rin dan chuan, he taksa bun hring bun hi Indian mi Tsewang Paljor niin, kum 1996 khan a hote mi 6 nen boot hring bunin tlang an lawn a ni. May ni 11 khan anni pawh Rob Hall-a thih chhan tho vur thliin a nuai a, chuti chung chuan Paljor leh a thian pahnih chuan tlang chhîp lam an pan lui zel a, mi dang pathum chu an lêt leh a. A lan danah chuan Paljor leh a thiante hian tlang chhîp an thleng ngei a, an base camp pawh be pawpin an hlawhtlin thu an sawi. Hemi chungchangah hian inhnialna a tam hle. An chhukthlak leh lamah Paljor hi pukah tawmimin he hmunah hian a thi ta ni-ah an ngai.

1. The Rainbow Valley
‘Rainbow Valley’ han tih mai chuan a hming a mawi a, hmun nuam tak niin a lang. Mahse, a takah chuan thlahrang film-a hmun tihbaiawm tak ang hi a ni thung. Mount Everest-a ‘Rainbow Valley’ an tih hi fit 26,000-a sanga awm niin hmar lam atanga tlang lawn thinte’n an hmu thin. He ruam hi mihring ruangin a khat a, an thawmhnaw hak rawng chi hrang hrangte chu a râng ruk a, a tihbaiawm hle. Tlanglawnmite’n ruang an chharte an paih khawm thin vanga tam a ni ber. George Mallory ruang pawh he ruam chhehvelah a awm nghe nghe.

‘Rainbow Valley’ hi, kum tina khawvela tlang sang ber Mount Everest lawn chhuah tum thi an awm ziah avangin khawvela thlan zau ber a ni e, an ti thin.

Comments

Popular Posts

Goa beach-ah a bialpa hmuh laiin nula pawngsual

ZORAM TODAY: Tun kar ningani, May ni 24, 2018 khan Goa beach-ah nula pakhat chu a bialpa hmuh laiin sual a ni. He thil thlenna hmun hi Sernabhatim beach-ah niin Panaji atanga km 50 vela hlaah a ni. Police-te chuan South Goa-a thil thleng hi an finfiah tawh thu leh investigation an kalpui mek thu an sawi a, tun thleng hian thil tisualtute hi man an la awm lo. Senior Police Office pakhat sawi danin, "Inngaizawngte hi an thawmhnawte an pawhsak a, an thla te laksakin pawisa an dil zui a ni," a ti a, chumi hnuah an sual zui nghal mai niin a sawi. Hmeichhia zawkin a sawi danin, a bialpa hmuh lai ngeia sualtute hi mi 20 vel an nih thu a sawi. South Goa Superintendent of Police (SP) Arvind Gawas chuan, "Nula hi medical exam an neih tawh thu leh result an nghah mek thu a sawi a ni. Report-a a lan danin, kum 2016 chhung khan Goa-ah hian pawngsual case hi 62 a awm a, 2017-ah hetiang case register hi 70  ngawt a awm bawk. Kum 2016 chhung khan, Delhi tih lohvah Goa hi I...

Vawiin chawhnu leh naktuk june ni 13 school chawlah puang

Aizawl 12th June, 2018 Thawhlehni ZORAM TODAY:  Tunhnaia India hmarchhak state hrang hranga darkar 60 chuang chhumlo chat lova ruah a sur avangin Mizoram ah pawh leimin, tuilian leh in chim eng emawzat a awm mek a, mipui nunphung a khailak avangin Mizoram sorkar pawhin chhiattawkte chhawmdawl dan leh harsatna sutkian nan theihtawp a chhuah mek zel ani. Directorate of School Education chuan order ti chhuakin tunhnai ruah sur nasa avangin harsatna tamtak a thleng thei ani tih hriain vawiin june 12 chawhnu leh naktuk june 13 thleng Mizoram puma sorkarin school permission a pek zawng zawngte chu chawl vek turin a hriattir ani. Sorkar school, Primary aČ›anga Higher Secondary School zirlaite chu an taksa him nan hemi chhung hian Inchhung chhuahsan lo turin an ngen bawk ani.

Covid-19 Task Group on Commodities an thukhawm

ZORAM TODAY|Aizawl 17th April, 2020: Vawiin khan COVID-19 Task group on Commodities chu an Chairman Pu HL.Rochungnunga, Commissioner of FCS&CA hovin a office chamber ah an thukhawm a. Hri hlauhawm a len mek lai leh inkharkhip, lock down chhunga zoram mipuite ei leh bar buhfai leh thil dang te, nitin mamawh gas leh motor oil te an neih zel theihna tura hmalak dan te an thlir ho a ni. Task group chuan mipui mamawh oil leh thil dang ram pawn atanga Vairengte thlenga an rawn phurh luh dan tur leh load dang la leh tura motor leh driver te in banlet dan tur an duang fel a, essential commodities driver te tan a COVID-19 avanga damlohna leh chhiatna tawk palh thei te tan a insurance awm thei te sawi hoin thu nei tu te hnenah thlen nise an ti a ni.

COVID- 19 laka inveng leh fimkhur turin thurawn pawimawh pe chhuak

ZORAM TODAY | AIZAWL: State Level Task Force on Mitigation of Coronavirus (COVID-19) chuan Covid-19 laka inven nan leh fimkhur thu hlaah mi tupawh khawsik, hritlang, khuh leh thawkna lama harsatna nei te chu school, college, bazar, biakin leh puipunna hmuna kal lova mahni in lamah emaw damdawiin lamah emaw inenkawl turin leh daktawr emaw damdawi lam mithiamte emaw rawn vat turin mipuite hnenah ngenna an siam a, hei hi ngaipawimawh a zawm tum theuh turin mitin te an ngen a ni.