Skip to main content

Harsatna ngam loh Hershey

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016 -Kimi Colney

Mihringte hi hlawhtling saa piang kan awm lo va, zirna lamah te, infiamna lamah te, eizawnna lamah te pawh theihtawp chhuaha beidawnna piaha beiseina thlira kal hram hram te hi a ni, hlawhtling thin hi ni. -Kimi Co.

Kum 1857, September 13-a piang Milton-a hian unaunu pakhat a nei a, vanduaithlak takin kum 9 mi a nihin a unaunu chuan a thihsan a, a a nu leh a pa nen chauh an ni ta a. An chhungkua hi a pa hnathawhna avanga an insawn fo va, kum 13 a tlin meuh chuan school hrang hrang parukah a lut hman hial a. Lehkha thiam thei hle mah se, an insawn reng avangin Milton-a chuan harsatna tam tak a tawh phah a, a nu chuan, pawl a zir zawh hnuin sikul chawlhsana kut hnathawh lama eizawnna dap turin a duh tak zawk a.


Lehkha chhutna khawl (printing press)-ah a thawk a, German-English newspaper an chhuah thin. A hnaah a tui hlawl lo. Ni khat phei chu khawlah a lukhum a titla a, an hotupa chuan thinrim engphiarin a hau a, hrehawm a ti hle. 

Heta kum hnih zet a thawh hnuah a nu chuan kum 1872 khan Lancaster confectionary shop-ah, Joseph Royer hnuaiah hna thawh tur a hmuhsak hlau va, hetah hian theihtawpa thawkin, chithlum siam dan hrang hrang a zir chho zel a; chutih laiin a pa chuan chu chu ‘hmeichhe hna’ tiin a tuipui lo hle thung. Chuti chung chuan, a tuina zawng tak a lo nih si avangin kum 1876 khan a chhungte pawisa pukin Philadelphia khawpuiah chithlum dawr hawng turin a lut ta rawih mai. 

Phur tak chungin sumdawnna a tan chho va, nimahsela, hlawhtlinna hi mi vannei chungchuangte tan lo chuan chuti maia awlsam hmuh theih a lo ni lo! A hlawhchham chiang hle a, kum 6 a liam hnuah phei chuan a dawr a khar ta hial zawk a ni. Mahse, mi hlawhtling kan tihte hi mi beidawng ngai lo an lo ni, a beidawng duh lo. Colorado-a Denver-ah, a pa awmna lamah a insawn phei a, chutah pawh chuan chithlum siamnaah bawk thawkin bawnghnute, chini leh vanilla hmanga chithlum tui tak tak siam dan a zir chhuak ta a, a hlim kher mai. Hemi hnuah beiseina nen New York khawpuiah sumdawnna bul tan tumin a kal leh a, a la hlawhchham ta fo mai! Chu chu mi tam tak beidawnna hun a ni tawh.

Kum 1886-ah chuan kum 28 lai a lo ni ve ta a, kum 14 chuang zet chu sumdawnna a buaipui tawh a, hlawhtlin tik ni reng a nei lo. Mi tam tak, mi hlawhtling lote paltlang theih loh hun (stage) chu he hun hi a ni. Milton-a erawh chuan, mi hlawhchham mai mah ni se, a tum chu a phet lo chiang kher mai. Lancaster khaw lam a pan a, Denver khuaa chithlum siam dan a zir chu hmang tangkaiin, caramel (chithlum chi khat) siamna company, Lancaster Caramel Company chu a din leh ta a ni. Company chu tluang taka a kal a beisei em em laiin a hma ang bawkin, hlawkna khawp siam chhuahna tur hmanrua a nei ta lo va. Nimahsela, vanneihnain a rawn um ve ta. America tlawha British mi lo zin chuan a thil siam chu a lo tem fuh hlauh mai. A duh zawng tak a nih avangin an ram lama zawrh chhawn a duh ta a, hei hi Milton-a hlawhtlin intanna a ni ta. He English pa hian tam tham tak a order a, mahse, Milton-a neih sum leh hmanruain a daih awkawng lo mai. A pung awmin bank-ah pawisa a puk a, hmanrua a lei a, a thil siam chhuah pawh a lo tam ta deuh deuh a, a company chu a thang chho ta zawt zawt mai a ni.

A sumdawnnaah hian Lancaster khua hi a pawimawhin a remchang hle. Chithlum siam nan bawnghnute sawr chawp ngat a hmang thei a, electric siam chhuahna bulah dawr a siam a, chumi hmang chuan a khawl a hmang tangkai thei ta zel a. Chu mai ni lovin, Lancaster khua chu rel kawngin a tan tlang a, rel-ah chuan a thil siamchhuahte a zuar nghal thei zel bawk a, a remchang takzet.

Kum 1890 chhovah chuan Lancaster Caramel Company chu a rawn lian chho ta hle! Factory pahnih neiin hnathawktu pawh mi 1300 lai a chhawr ta hial a, Lancaster khuaa mi hausa berte zinga mi a lo ni ta. Kum 1893-ah Columbian Exposition-ah Milton-a chu a tel a, chutah chuan German company pakhat chuan chocolate siam dan an lo entir a. Chocolate siam lama inleh a duh tak avangin, hun rei tak a inngaihtuah hnuah, risk la tak meuh meuhvin Lancaster Caramel Company chu US dollar maktaduai khatin a hralh a, chumi hmang chuan chocolate siamna hmanrua leh khawl pawimawhte a lei a, ‘Hershey Chocolate Company’ a din chho leh ta a, a risk sual ta lo kumkhua a nih hi.

A tir takah chuan he chocolate siamna khawl atang hian caramel chithluma telh tur chauh an siam thin a, mahse, hun a kal zel a, chocolate siam lam a hawi ta zawk a. Tichuan, April ni 17, 1895 khan Milton S. Hershey chuan vawiin thlenga kan hriat lar Hershey chocolate chu a vawi khat na atan a zuar chhuak ve ta a ni. 

Kum 1900-ah molded milk chocolate bar an tih, bawnghnute hmanga chocolate tui tak siam dan a rawn hmu chhuak a, hei pawh hi vawiin thlenga Hershey’s larpuitu a ni.  

Milton Hershey hi mi taima leh tumruh tak a nih bakah mi khawngaihna ngah em em mai a ni a; Hershey’s company-ah chuan mi nawlpuiin an thil siamte an lei theih nan, chocolate chi tam tak siam lovin chi hnih/thum vel a siam a, a senso leh a hralhna man a tihniam hle. 

Tleirawl tĂŞ, mahnia eizawnna indap chawp, mi dawra thawk kual mai mai chuan mahniin dawr a hawng a, vawi eng emaw zat a hlawhchhampui a ni. Nimahsela, a beidawn duh lohna chuan a tawp a tawpah hmingthanna leh hlawhtlinna a rawn thlen a, ‘Hershey’ tih hming ringawt pawhin mi tam tak a tihahdam sawng sawng tawh a ni ber. 

A hausak hnu pawhin mi harsa leh hnuaihnung zawkte a tanpui nasa a, charity lamah a inhmang nasa hle. Kum 1909 khan ‘Hershey Industrial School’ dinin mipa naupang nu leh pa nei lo tan zirna hmun tha tak a siamsak a; kum 1918-ah a thil neih tam zawk chu Milton Hershey School Trust tan a dah a; MHST hian Hershey Entertainment and Resorts Company chu 100% a thunun a, Hotel Hershey leh Hersheypark te pawh a enkawl bawk. A sikul din chu kum 1951 khan Milton Hershey School tia thlak a ni ta a. Kum 1935 khan MS Hershey Foundation chu dinin, zirna lampangah tanpuina hna a thawk thin. Hei bakah hian Hershey Museum, Hershey Garden, Hershey Theatre, Hershey Community Archives leh Hershey Medical Centre te pawh din chhoh zel a ni bawk.

Milton Hershey School hi acre 2640 zeta zauvah a inbun a, thawktu mi 130 zet awmin, zirlai naupang 2000 chuang zet chuan a thlawnin lehkha an zir mek a ni.
-----------------------------------------------
Titanic atanga chhanchhuahna mak!
Kum 1912 khan Hershey leh a chi leh kuangte chuan British nawmchenna lawnglian RMS Titanic chu an book a. Mahse, chawp leh chilh takin an sumdawnna thil avangin an reservation chu an cancel leh ta a ni. Kan hriat theuh angin titanic lawnglian chu tuifinriat tuipuiah a pil ta a, a mi chuang mi 1000 zet maiin an thihpui nghe nghe  a nih kha. Hemi hnu hian New York pan nan German nawmchen lawnglian SS Amerika hmangin an haw ta a ni.

Indopui-II naah
Hershey Chocolate chuan indopui pahnihna chhung zawng khan US sipaite hnenah chocolate an supply char char a; an chocolate supply-te hi Ration D Bars leh Tropical Chocolate Bars te a ni. Kum 1940 atanga kum 1945 chhungin heng chocolate chi hnihte hi tluklehdingawn thum chuang zet chu sipaite hnenah an supply a ni.

International Chocolate Day
Milton-a pian ni, September ni 13 hi International Chocolate Day-ah puan a ni a, USA-a National Confectioners Association chuan he ni hi kum tin an lawm ziah thin. 
-------------------------------------------------
Milton Snavely Hershey hi September ni 13, 1857 khan USA-a Derry Township, Pennsylvania-ah a piang a, a nu chu Veronica Snavely Hershey niin a pa chu Henry Hershey a ni. Hershey Foods Corporation a din a, Chocolate a siam thin avangin ‘The Chocolate King’ tiin hminglem an vuah hial. A nupui Catherine Sweeney nen hian May ni 25, 1898 khan an innei. Catherine hi a caramel siam order-tu pakhat a ni. A nupui hian fa neihsak lovin kum 1915 khan a thihsan a, nupui a nei zui ta lo. Amah pawh October ni 13, 1945 khan kum 88 mi niin Pneumonia avangin a thi.

Comments

Popular Posts

Goa beach-ah a bialpa hmuh laiin nula pawngsual

ZORAM TODAY: Tun kar ningani, May ni 24, 2018 khan Goa beach-ah nula pakhat chu a bialpa hmuh laiin sual a ni. He thil thlenna hmun hi Sernabhatim beach-ah niin Panaji atanga km 50 vela hlaah a ni. Police-te chuan South Goa-a thil thleng hi an finfiah tawh thu leh investigation an kalpui mek thu an sawi a, tun thleng hian thil tisualtute hi man an la awm lo. Senior Police Office pakhat sawi danin, "Inngaizawngte hi an thawmhnawte an pawhsak a, an thla te laksakin pawisa an dil zui a ni," a ti a, chumi hnuah an sual zui nghal mai niin a sawi. Hmeichhia zawkin a sawi danin, a bialpa hmuh lai ngeia sualtute hi mi 20 vel an nih thu a sawi. South Goa Superintendent of Police (SP) Arvind Gawas chuan, "Nula hi medical exam an neih tawh thu leh result an nghah mek thu a sawi a ni. Report-a a lan danin, kum 2016 chhung khan Goa-ah hian pawngsual case hi 62 a awm a, 2017-ah hetiang case register hi 70  ngawt a awm bawk. Kum 2016 chhung khan, Delhi tih lohvah Goa hi I...

Vawiin chawhnu leh naktuk june ni 13 school chawlah puang

Aizawl 12th June, 2018 Thawhlehni ZORAM TODAY:  Tunhnaia India hmarchhak state hrang hranga darkar 60 chuang chhumlo chat lova ruah a sur avangin Mizoram ah pawh leimin, tuilian leh in chim eng emawzat a awm mek a, mipui nunphung a khailak avangin Mizoram sorkar pawhin chhiattawkte chhawmdawl dan leh harsatna sutkian nan theihtawp a chhuah mek zel ani. Directorate of School Education chuan order ti chhuakin tunhnai ruah sur nasa avangin harsatna tamtak a thleng thei ani tih hriain vawiin june 12 chawhnu leh naktuk june 13 thleng Mizoram puma sorkarin school permission a pek zawng zawngte chu chawl vek turin a hriattir ani. Sorkar school, Primary aČ›anga Higher Secondary School zirlaite chu an taksa him nan hemi chhung hian Inchhung chhuahsan lo turin an ngen bawk ani.

Covid-19 Task Group on Commodities an thukhawm

ZORAM TODAY|Aizawl 17th April, 2020: Vawiin khan COVID-19 Task group on Commodities chu an Chairman Pu HL.Rochungnunga, Commissioner of FCS&CA hovin a office chamber ah an thukhawm a. Hri hlauhawm a len mek lai leh inkharkhip, lock down chhunga zoram mipuite ei leh bar buhfai leh thil dang te, nitin mamawh gas leh motor oil te an neih zel theihna tura hmalak dan te an thlir ho a ni. Task group chuan mipui mamawh oil leh thil dang ram pawn atanga Vairengte thlenga an rawn phurh luh dan tur leh load dang la leh tura motor leh driver te in banlet dan tur an duang fel a, essential commodities driver te tan a COVID-19 avanga damlohna leh chhiatna tawk palh thei te tan a insurance awm thei te sawi hoin thu nei tu te hnenah thlen nise an ti a ni.

COVID- 19 laka inveng leh fimkhur turin thurawn pawimawh pe chhuak

ZORAM TODAY | AIZAWL: State Level Task Force on Mitigation of Coronavirus (COVID-19) chuan Covid-19 laka inven nan leh fimkhur thu hlaah mi tupawh khawsik, hritlang, khuh leh thawkna lama harsatna nei te chu school, college, bazar, biakin leh puipunna hmuna kal lova mahni in lamah emaw damdawiin lamah emaw inenkawl turin leh daktawr emaw damdawi lam mithiamte emaw rawn vat turin mipuite hnenah ngenna an siam a, hei hi ngaipawimawh a zawm tum theuh turin mitin te an ngen a ni.