Skip to main content

Harsatna ngam loh Hershey

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016 -Kimi Colney

Mihringte hi hlawhtling saa piang kan awm lo va, zirna lamah te, infiamna lamah te, eizawnna lamah te pawh theihtawp chhuaha beidawnna piaha beiseina thlira kal hram hram te hi a ni, hlawhtling thin hi ni. -Kimi Co.

Kum 1857, September 13-a piang Milton-a hian unaunu pakhat a nei a, vanduaithlak takin kum 9 mi a nihin a unaunu chuan a thihsan a, a a nu leh a pa nen chauh an ni ta a. An chhungkua hi a pa hnathawhna avanga an insawn fo va, kum 13 a tlin meuh chuan school hrang hrang parukah a lut hman hial a. Lehkha thiam thei hle mah se, an insawn reng avangin Milton-a chuan harsatna tam tak a tawh phah a, a nu chuan, pawl a zir zawh hnuin sikul chawlhsana kut hnathawh lama eizawnna dap turin a duh tak zawk a.


Lehkha chhutna khawl (printing press)-ah a thawk a, German-English newspaper an chhuah thin. A hnaah a tui hlawl lo. Ni khat phei chu khawlah a lukhum a titla a, an hotupa chuan thinrim engphiarin a hau a, hrehawm a ti hle. 

Heta kum hnih zet a thawh hnuah a nu chuan kum 1872 khan Lancaster confectionary shop-ah, Joseph Royer hnuaiah hna thawh tur a hmuhsak hlau va, hetah hian theihtawpa thawkin, chithlum siam dan hrang hrang a zir chho zel a; chutih laiin a pa chuan chu chu ‘hmeichhe hna’ tiin a tuipui lo hle thung. Chuti chung chuan, a tuina zawng tak a lo nih si avangin kum 1876 khan a chhungte pawisa pukin Philadelphia khawpuiah chithlum dawr hawng turin a lut ta rawih mai. 

Phur tak chungin sumdawnna a tan chho va, nimahsela, hlawhtlinna hi mi vannei chungchuangte tan lo chuan chuti maia awlsam hmuh theih a lo ni lo! A hlawhchham chiang hle a, kum 6 a liam hnuah phei chuan a dawr a khar ta hial zawk a ni. Mahse, mi hlawhtling kan tihte hi mi beidawng ngai lo an lo ni, a beidawng duh lo. Colorado-a Denver-ah, a pa awmna lamah a insawn phei a, chutah pawh chuan chithlum siamnaah bawk thawkin bawnghnute, chini leh vanilla hmanga chithlum tui tak tak siam dan a zir chhuak ta a, a hlim kher mai. Hemi hnuah beiseina nen New York khawpuiah sumdawnna bul tan tumin a kal leh a, a la hlawhchham ta fo mai! Chu chu mi tam tak beidawnna hun a ni tawh.

Kum 1886-ah chuan kum 28 lai a lo ni ve ta a, kum 14 chuang zet chu sumdawnna a buaipui tawh a, hlawhtlin tik ni reng a nei lo. Mi tam tak, mi hlawhtling lote paltlang theih loh hun (stage) chu he hun hi a ni. Milton-a erawh chuan, mi hlawhchham mai mah ni se, a tum chu a phet lo chiang kher mai. Lancaster khaw lam a pan a, Denver khuaa chithlum siam dan a zir chu hmang tangkaiin, caramel (chithlum chi khat) siamna company, Lancaster Caramel Company chu a din leh ta a ni. Company chu tluang taka a kal a beisei em em laiin a hma ang bawkin, hlawkna khawp siam chhuahna tur hmanrua a nei ta lo va. Nimahsela, vanneihnain a rawn um ve ta. America tlawha British mi lo zin chuan a thil siam chu a lo tem fuh hlauh mai. A duh zawng tak a nih avangin an ram lama zawrh chhawn a duh ta a, hei hi Milton-a hlawhtlin intanna a ni ta. He English pa hian tam tham tak a order a, mahse, Milton-a neih sum leh hmanruain a daih awkawng lo mai. A pung awmin bank-ah pawisa a puk a, hmanrua a lei a, a thil siam chhuah pawh a lo tam ta deuh deuh a, a company chu a thang chho ta zawt zawt mai a ni.

A sumdawnnaah hian Lancaster khua hi a pawimawhin a remchang hle. Chithlum siam nan bawnghnute sawr chawp ngat a hmang thei a, electric siam chhuahna bulah dawr a siam a, chumi hmang chuan a khawl a hmang tangkai thei ta zel a. Chu mai ni lovin, Lancaster khua chu rel kawngin a tan tlang a, rel-ah chuan a thil siamchhuahte a zuar nghal thei zel bawk a, a remchang takzet.

Kum 1890 chhovah chuan Lancaster Caramel Company chu a rawn lian chho ta hle! Factory pahnih neiin hnathawktu pawh mi 1300 lai a chhawr ta hial a, Lancaster khuaa mi hausa berte zinga mi a lo ni ta. Kum 1893-ah Columbian Exposition-ah Milton-a chu a tel a, chutah chuan German company pakhat chuan chocolate siam dan an lo entir a. Chocolate siam lama inleh a duh tak avangin, hun rei tak a inngaihtuah hnuah, risk la tak meuh meuhvin Lancaster Caramel Company chu US dollar maktaduai khatin a hralh a, chumi hmang chuan chocolate siamna hmanrua leh khawl pawimawhte a lei a, ‘Hershey Chocolate Company’ a din chho leh ta a, a risk sual ta lo kumkhua a nih hi.

A tir takah chuan he chocolate siamna khawl atang hian caramel chithluma telh tur chauh an siam thin a, mahse, hun a kal zel a, chocolate siam lam a hawi ta zawk a. Tichuan, April ni 17, 1895 khan Milton S. Hershey chuan vawiin thlenga kan hriat lar Hershey chocolate chu a vawi khat na atan a zuar chhuak ve ta a ni. 

Kum 1900-ah molded milk chocolate bar an tih, bawnghnute hmanga chocolate tui tak siam dan a rawn hmu chhuak a, hei pawh hi vawiin thlenga Hershey’s larpuitu a ni.  

Milton Hershey hi mi taima leh tumruh tak a nih bakah mi khawngaihna ngah em em mai a ni a; Hershey’s company-ah chuan mi nawlpuiin an thil siamte an lei theih nan, chocolate chi tam tak siam lovin chi hnih/thum vel a siam a, a senso leh a hralhna man a tihniam hle. 

Tleirawl tê, mahnia eizawnna indap chawp, mi dawra thawk kual mai mai chuan mahniin dawr a hawng a, vawi eng emaw zat a hlawhchhampui a ni. Nimahsela, a beidawn duh lohna chuan a tawp a tawpah hmingthanna leh hlawhtlinna a rawn thlen a, ‘Hershey’ tih hming ringawt pawhin mi tam tak a tihahdam sawng sawng tawh a ni ber. 

A hausak hnu pawhin mi harsa leh hnuaihnung zawkte a tanpui nasa a, charity lamah a inhmang nasa hle. Kum 1909 khan ‘Hershey Industrial School’ dinin mipa naupang nu leh pa nei lo tan zirna hmun tha tak a siamsak a; kum 1918-ah a thil neih tam zawk chu Milton Hershey School Trust tan a dah a; MHST hian Hershey Entertainment and Resorts Company chu 100% a thunun a, Hotel Hershey leh Hersheypark te pawh a enkawl bawk. A sikul din chu kum 1951 khan Milton Hershey School tia thlak a ni ta a. Kum 1935 khan MS Hershey Foundation chu dinin, zirna lampangah tanpuina hna a thawk thin. Hei bakah hian Hershey Museum, Hershey Garden, Hershey Theatre, Hershey Community Archives leh Hershey Medical Centre te pawh din chhoh zel a ni bawk.

Milton Hershey School hi acre 2640 zeta zauvah a inbun a, thawktu mi 130 zet awmin, zirlai naupang 2000 chuang zet chuan a thlawnin lehkha an zir mek a ni.
-----------------------------------------------
Titanic atanga chhanchhuahna mak!
Kum 1912 khan Hershey leh a chi leh kuangte chuan British nawmchenna lawnglian RMS Titanic chu an book a. Mahse, chawp leh chilh takin an sumdawnna thil avangin an reservation chu an cancel leh ta a ni. Kan hriat theuh angin titanic lawnglian chu tuifinriat tuipuiah a pil ta a, a mi chuang mi 1000 zet maiin an thihpui nghe nghe  a nih kha. Hemi hnu hian New York pan nan German nawmchen lawnglian SS Amerika hmangin an haw ta a ni.

Indopui-II naah
Hershey Chocolate chuan indopui pahnihna chhung zawng khan US sipaite hnenah chocolate an supply char char a; an chocolate supply-te hi Ration D Bars leh Tropical Chocolate Bars te a ni. Kum 1940 atanga kum 1945 chhungin heng chocolate chi hnihte hi tluklehdingawn thum chuang zet chu sipaite hnenah an supply a ni.

International Chocolate Day
Milton-a pian ni, September ni 13 hi International Chocolate Day-ah puan a ni a, USA-a National Confectioners Association chuan he ni hi kum tin an lawm ziah thin. 
-------------------------------------------------
Milton Snavely Hershey hi September ni 13, 1857 khan USA-a Derry Township, Pennsylvania-ah a piang a, a nu chu Veronica Snavely Hershey niin a pa chu Henry Hershey a ni. Hershey Foods Corporation a din a, Chocolate a siam thin avangin ‘The Chocolate King’ tiin hminglem an vuah hial. A nupui Catherine Sweeney nen hian May ni 25, 1898 khan an innei. Catherine hi a caramel siam order-tu pakhat a ni. A nupui hian fa neihsak lovin kum 1915 khan a thihsan a, nupui a nei zui ta lo. Amah pawh October ni 13, 1945 khan kum 88 mi niin Pneumonia avangin a thi.

Comments

Popular Posts

Mizoram-ah Chanakya IAS Academy

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 -  Lalremruata Chhangte Mizo thalaite’n UPSC leh MPSC  exam hrang hrang hmachhawn tumin theihtawp an chhuah a, tun hnaiah exam tum zirlaite’n coaching class kal an intihhmuh nasa a, thil intihhmuhah chuan a tha lam tak ni pawhin a lang. Kan ramah sawrkar hna nghet leh tha thawh tur a vàn avangin heti lamah pawh hian kan thalaite an kal na ta niin a hmuh theih. Hmanah chuan Mizorama coaching class mumal taka kalna awm hmasa ber pawl chu Study Forum, Chanmari, Aizawl ami hi a ni awm e. Tunah pawh hian pangngai takin a la kal zel a, zirlai chher chhuah pawh an ngah tawh viau a ni. Kum 2009-2011 chhung khan Mizoram Youth Commission (MYC) kaltlangin Lord Krishna Mission (IAS Academy) chu chah chhuah a lo ni tawh a, hemi tum hian sawrkarin cheng nuai 33 lai a sêng nghe nghe a, thalai thahnem takin an chhawr tangkai em em a ni. Sawrkar sum harsatna avangin he academy hi kalpui zel theih a ni ta lo. Chumi hnuah Aizawl-ah mimalin co...

Zopa technology a sang lua e!

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016 Mizote eizawnna pui ber chu lo neih a ni tih kan hre theuh awm e. Ram mipui za zela sawmsarih bawr vel lai hi kut hnathawka eizawng kan ni a, chung zinga a tam zawk chuan tlangram lo neih (Shifting cultivation) kan la buaipui bawk. Pi leh pu hun lai ata tawh tun thlengin lo nei tura pawimawh hmasa ber lo vah leh hlo thlawh nikhuaa hman tur chempui leh tuthlawh bak kan la nei meuh lo. A nachang hre deuhin chemkawm/kawi an hman tawk a. Hmasawnna hmuh tur a vang hle.  Pu HV Lalzuimawia, Salem veng chuan loneitute tha sên leh thawh chhuah inmil lohzia hriain kum 2004 chho vel atangin hmanraw tangkai tur khawl siam a buaipui ngat ngat a, tunah chuan a hlawhtlinna phochhuah theihin a awm ta. Kum eng emaw zat a lo buaipui tawh dan chanchin hi a ngaihnawm a, zir tham a tling takzet. Zoram Today chuan a chênna inah kan zu tlawh a... Aizawl Venghnuaia pianga seilian, Pu Zuia hian khawvel mi ropui tam takte ang bawkin zirna lamah chhuan tur a nei lo va, paw...

'Game Changers of the Decade' te zinga thlan Mizo tlangval chu

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 Vanlalruatkima Hrahsel (@Mizohican & Sandman) hi Aizawl Chaltlang veng-a Pu V.L. Rema fapa niin pawl 3 a nih atangin Mizoram pawnah lehkha a zir a, St. Thomas Boys School, Calcutta-a a zir hnuah Montfort School, Tamil Nadu lamah a insawn leh a. School a zir zawh hnuah PSG Tech Coimbatore-ah Computer Science Engineering zir lehin, a zawh hnuah CAT coaching class a kal a, CAT exam a pek hnuin IIM-Bangalore-ah a lut leh a ni. IIM-Bangalore 2nd year a zir kumin UPSC coaching class a kal tan a ni. Chumi hnuah a tuina lam advertising-ah a chhungte phalna ngeia thawkin, Webchutney-ah a lut a, tun thleng hian a eizawnna lamah a la kal tluang zel a ni. Amah Vanlalruatkima Hrahsel chu! National Games Developer Conference, Pune, 2014 Kum tam tak India rama Digital Advertising Agency changtlung berte zing ami ‘Webchutney’-a a thawh hnuin a thiante nen mobile games development company an din a, a hmingah ‘FITH Media’ tih an vuah. Mobil...

Mobile phone i tlo zawk nan

ZORAM TODAY | September 15-5 October, 2015 Tunlaiah mobile phone tel lovin kan awm hleithei tawh lo a ni ber a. Mobile phone changkang tak tak a lo chhuak a, smartphone chi hrang hrangah application changkang leh tunlai ber ber kan dah ta rup mai. Kan nitin nuna a pawimawh tawh em avangin, mobile phone hi a tangkai a, engtin nge hmang ila a daih rei ang le? Mobile phone reng reng battery hmang a nih vek avangin battery chungchang han sawi hmasa ila. Mobile phone battery hi chi hrang hrang awm mah se, tunlaiah chuan Li-Ion hi hman lar ber a ni. He battery hi a thar lei zawh hlimah, a tlangpuiin darkar 4-5 chhung charge ngei ngei tur a ni. Hman vat kan duh thin avangin a thar tirha a charge mamawh zat pawh charge hman lovin kan khawih thin a, hei hian battery a titlo lo. Battery leh phone insîkna hi thlatin vawi khat tal tihfai ziah a tha hle. Charge pawh hi duh hun hunah charge tur a ni lo. A battery a zawh hma deuh, 9% vel a la awm lai hian charge chauh tur a ni a, battery e...

Scientist sang rual hmaa paper present-tu Krista Roluahpuia

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 International Conference lian, professor leh scientist a sang tel inhmuhkhawmna, September ni 15-18, 2015-a neih EMRS Fall Meeting 2015, Warsaw University of Technology, Warsaw-ah Mizo tlangval pakhat chuan paper pahnih a zu present a. Chu tlangval chu a chanchin kan chhiar tur Krista Roluahpuia, Pu K. Liannawla fapa, Mualbu (L), Lawngtlai District mi a ni.   A paper pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx quantum heterostructure chhunga atom inremkhawm dan a zir chian chu a present a. Molecular Beam Epitaxy hmanga quantum heterostructure nei tura atom an remkhawm dan te, tin, a bik takin temperature hniam lutuk atom an rem avanga thil lo danglam bik dan te leh Atom te chu tha chakna, entirnan lumna hmanga tha an pekin engtin nge an lo danglam tih a zirchianna chu a zu present a ni. Pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx chu quantum well anga siamin a chhah zawng chu de Broglie wavelength (kan hriatthiam theih nan electron wavelength a ni ber mai) an...