Skip to main content

Kebul chunga Mount Everest ngamtu Arunima Sinha

ZORAM TODAY | November 3-16, 2015 - Kimi Colney
 Arunima Sinha tih hming hi in hre tawh ngai em? Kan ramah hian he hming hi huaisenna leh ngilneihna entirtu ropui tak a ni asin. 

Uttar Pradesh khawpui Lucknow atanga km 200-a hlaa awm, Ambedkar Nagar khuaah chuan Arunima Sinha hi kum 1988-ah a lo piang a; a pa hi army-ah engineer niin a nu chu health department-ah supervisor a ni bawk. Kum thum a nih laiin a pain a thihsan a, a nu leh a unau pahnih dang nen an chengho a ni.

Arunima te chhungkua hi infiamna ngaina tak an ni a, a naupan têt atanga infiamna chi hrang hrang khelin, taksa insawizawina lam hrim hrim hi a ngaina hle. Football leh volleyball a khel nasa zual a, volleyball-ah phei chuan ram aiawhin a lo chhuak tawh nghe nghe.
 
MA a zir chhuah hnuah dân (law) lampang a zir chho va, hmabak êng tak beiseiin a zir chhuak a, mahse, a rin angin hlawhtlinna chu a hmuh phakah a rawn inchhawp chhuak mai lo. Kum 2011-ah chuan CISF (Central Industrial Security Force)-ah hna dilin a hna dil exam tur chuan Delhi a pan a, a dam chhunga a nun thlak thawktu tur a tawng ta a ni.

April ni 11, 2011 a ni a; Padmavat Express-a general compartment-ah a chuang a, mi an tam em em a, thutna a chang ve thei hram a. A rel chuan lai vel te chuan a hma lam hun suangtuahin a hlim hle. Chutih lai tak chuan suamhmang pali an lo lang a, khawvela a rohlu ber mai, a nu pek ngei rangkachak thi chu chhuhsak tumin an rawn tibuai ta a. Uttar Pradesh state chhungah hian general compartment-a hetiang thil thleng hi thil mak a ni lo, tum dangah pawh a lo thleng fo tawh a ni. Arunima chu hmeichhia amah maia zin a nih avangin an zuam deuh a ni ngei ang. A thi chu pe duh lovin a a theih ang tawkin a lo bei lêt a, a pêt a, a lo hnek bawk a. A tawpah suamhmang mi pali tihngaihna hre lo chuan, a kut leh ke-ah vuanin rel atang chuan an paih chhuak ta a.

Rel kawngah tak a tla a, rei lo te hnua rel lo tlan chuan, a insaseng hmain a ke vei lam a rawn chîl a. Chêt pawh che thei tawh lovin na tuar chungin a mu reng a, thi a chhuak nasa hle. Tanpuitu hnaivai an awm si lo, sazu te chuan a hliam an rawn pan thin a, rel tlan ri-ah an tlan darh leh thin. Nâ a ti lutuk chu a tê nasa hle a, a hnuah phei chuan nikhawhrelovin a awm leh ta a ni.

A tuk khua a var chuan a bul hnai thingtlangmi veivakte chuan an rawn hmu a,  Bareilly District Hospital-ah an hruai a. Sawrkar lamah thil tihfel phawt a ngai si, hnathawkte chuan an lo ngaihsak lo em em zui a, hliam tuar chung pawhin platform-ah darkar tam a awm phah a ni. Hospital an thlen chuan a tana tha zawk tura ngaiin, a khup achin hnuai lam zawng chu paih a lo ngai ta! A hospital hmanraw neihin duhthu a sam lo em em a, an zai laia a nâ lo chhawk tur hnimhlum (anaesthesia) takngial pawh an nei lo a ni. Duhthlan tur dang nei hek lo, a harh reng lai chuan a ke an tan ta a nih chu! Chu mai a la ni lo, chutia a mut reng lai chuan, ui pakhat hi lo lutin, a ke an tan tâk chu a rawn khel ta bap bap mai a nih chu!

An buaipui lai chuan a chanchin chu news lamah a lo darh a, chutia mahnia hmeichhe zin rel lai atanga paih a ni chu mi khawngaih a hlawh hle a, sawrkar beng a thleng ta hial a. Sports Minister chuan AIIMS-ah tha zawka enkawl a nih theih nan ruahmanna a siam ta hial a ni. Mi tam takin a chanchin an ngaihven a, zawhna a dawng hnem hle. A chunga thil thlenga tunge mawhphur tiin mipui zawhna a tam hle a, police-te chuan kut sil tumin Arunima Sinha chu a thiam loh an ti tlat mai. A tirah chuan, ticket tel lova a zin avangin ticket khawntu a lo kal laiin a zuang chhuak, an ti phawt a. CCTV-ah a ticket lei lai chiang taka a lo lang ta si a; mahni intihhlum tuma zuangthlaah an puh leh ta zel a.

Ani chu damdawiin a mutna khumah chung thilte chu ngun takin a ngaihtuah a. Dik lo taka amah beitute chu ‘Vawiin hi i ni a ni a, i duhtawkin che rawh. Mahse, engtikah emaw chuan ka chunga thil thleng diktak hi ka la pho chhuak ngei ngei ang’ tiin amah leh amah a infuih nasa hle.

A ke veilam an tan bakah a ke ding lam chu a ruh tinghet turin rod an phum bawk. Chutianga dinhmun khirhkhan taka a awm lai chuan khawvela tlang sang ber, Mount Everest lawn turin thutlukna a siam ta mauh mai! A nunna lak pawh hreh lotu an awm chu a rilru a na em em a, mahse, a tum tihruh nan leh a tuang tihchhah nan a hmang ta sauh sauh va. A thil tum chu a bula awmte leh doctor-te hnena a han sawi chuan a rilru buaiah hial an ngaihsak a ni.
A ke veilam khup chinah chuan a kal theihna turin ke lem, prosthetic limb an tih chu an vuahsak a. Mi tam tak chuan ke lem hmang thiam tur leh, taksain ngaia a neih theih nan hun rei tak tak, kum hial a duh thin a, mahse, a tumruhna avangin Arunima chu ni hnih chhung lekin a ke lem hmangin pangngai takin a kal thei!

Hospital atanga a chhuah veleh Indian hmeichhe zinga Mount Everest lawn chhuak hmasa ber, Bachendri Pal chu phone hmangin a bia a, ani hian thurawn bakah fuihna tam tak a lo pe a. Nehru Institute of Mountaineering-ah basic course a zir a, chumi hnuah thla 18 chhung ngawrh takin training a nei leh a. Mount Everest lawn turin Island Peak-ah 2012 khan a lawn hmasa phawt a ni.

Mount Everest-a lawn hian a ke lem chuan harsatna a siam nasa hle. Tlang lawn chiah hian a ke lem kerek lai leh keartui vel chu a kûl tlat zel a, a ke dinglamah lah thir phum a lo ni bawk nen, a thiante chuan mahni inhremah riak an ngaihsak a. Tlang chhip thleng turin camp pali tan tlang a ngai a, camp palina atanga tlang chhip chu feet 3500 a ni. Hemi inkarah hian tlanglawnmi chesuala thi ta an tam em avangin a hmingah pawh ‘Death Zone’ an vuah hial a. Arunima pawh he hmuna a lawn lai ngei hian a bul velah ruang tam tak a hmu nghe nghe (vur hmun a nih avangin ruangte an tawih lem lo). Chungte chu a hmuhin, hlauhthawnna nei mah se, beiseina leh tumruhna nen May ni 21, 2013-ah khawvela tlang sang ber chu ke bul chungin a lawn chhuak ta a ni.

Tlang a lawn lai hian oxygen a tlem avangin harsatna a tawk a, a hruaitu chuan, “I la thâwk theih lai hian let leh la, ni dangah i lawn leh mai dawn nia,” a tih pawhin a duh tlat lo va, a tawpah  tlang chhipah India flag leh a pathian lem dahin thla a la a, a lêt leh ta a, Hetih lai hian a oxygen pai a zo têp a; pen sawmnga vel a pên hnuah chuan a oxygen a zo ta a ni. Chutia oxygen nei tawh lova a tlûk lai chuan, vanneih asiamin a bulah oxygen bur a hmu hlauh mai! Chumi hmangin dam takin a lêt leh thei ta hram a ni.

Arunima Sinha hi a lo namailo takzet! Mount Everest bakah Kilimanjaro (Africa) te, Elbrus (Europe) leh Kosciuszko (Australia) tlang te a lawn chhuak tawh. Tunah hian rualbanlo sikul Shahid Chandrashekhar Azad Khel Academy a hawng a, heng naupangte hi training pein theihtawp a chhuah a, a hlimpui thin hle.

Arunima Sinha hi hmeichhe rualbanlo Mount Everest lawn chhuak hmasa ber a ni a, hei vang hian Padma Shri award a dawng tawh a ni. A lehkhabu ziah ‘Born Again on the Mountain’ Prime Minister Narendra Modi chuan December ni 12, 2015 khan a tlangzarh nghe nghe.


 ------------------
Damdawiina a awm lai hian Arunima Sinha chuan Indian Sports Ministry atangin zangnadawmna cheng 25000 (US$380) a dawng a; Ajay Maken, Minister of State for Youth Affairs and Sports chuan inenkawl nan cheng 2,00,000 (US$3,000) a pek belh a; a hna dil CISF-a a luh theihna turin a sawipui bawk. Hei bakah Indian Railways pawhin hna an zawrh bawk a ni.

Police-hovin mahni intihhlum tuma an sawi chu, Arunima Sinha hian a khing let a, Allahabad high court chuan Indian Railways chu thu pein, Sinha hnenah zangnadawmna cheng 5,00,000 (US$7,500) pe turin a ti zui a ni. April ni 18, 2011 khan All India Institute of Medical Sciences-ah inenkawlin a awm a, thla li chhung teh meuh mai a awm. A ke lem hi Delhi-a company pakhatin an tumsak a ni. 

Comments

Popular Posts

Mizoram-ah Chanakya IAS Academy

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 -  Lalremruata Chhangte Mizo thalaite’n UPSC leh MPSC  exam hrang hrang hmachhawn tumin theihtawp an chhuah a, tun hnaiah exam tum zirlaite’n coaching class kal an intihhmuh nasa a, thil intihhmuhah chuan a tha lam tak ni pawhin a lang. Kan ramah sawrkar hna nghet leh tha thawh tur a vàn avangin heti lamah pawh hian kan thalaite an kal na ta niin a hmuh theih. Hmanah chuan Mizorama coaching class mumal taka kalna awm hmasa ber pawl chu Study Forum, Chanmari, Aizawl ami hi a ni awm e. Tunah pawh hian pangngai takin a la kal zel a, zirlai chher chhuah pawh an ngah tawh viau a ni. Kum 2009-2011 chhung khan Mizoram Youth Commission (MYC) kaltlangin Lord Krishna Mission (IAS Academy) chu chah chhuah a lo ni tawh a, hemi tum hian sawrkarin cheng nuai 33 lai a sêng nghe nghe a, thalai thahnem takin an chhawr tangkai em em a ni. Sawrkar sum harsatna avangin he academy hi kalpui zel theih a ni ta lo. Chumi hnuah Aizawl-ah mimalin co...

Zopa technology a sang lua e!

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016 Mizote eizawnna pui ber chu lo neih a ni tih kan hre theuh awm e. Ram mipui za zela sawmsarih bawr vel lai hi kut hnathawka eizawng kan ni a, chung zinga a tam zawk chuan tlangram lo neih (Shifting cultivation) kan la buaipui bawk. Pi leh pu hun lai ata tawh tun thlengin lo nei tura pawimawh hmasa ber lo vah leh hlo thlawh nikhuaa hman tur chempui leh tuthlawh bak kan la nei meuh lo. A nachang hre deuhin chemkawm/kawi an hman tawk a. Hmasawnna hmuh tur a vang hle.  Pu HV Lalzuimawia, Salem veng chuan loneitute tha sên leh thawh chhuah inmil lohzia hriain kum 2004 chho vel atangin hmanraw tangkai tur khawl siam a buaipui ngat ngat a, tunah chuan a hlawhtlinna phochhuah theihin a awm ta. Kum eng emaw zat a lo buaipui tawh dan chanchin hi a ngaihnawm a, zir tham a tling takzet. Zoram Today chuan a chênna inah kan zu tlawh a... Aizawl Venghnuaia pianga seilian, Pu Zuia hian khawvel mi ropui tam takte ang bawkin zirna lamah chhuan tur a nei lo va, paw...

'Game Changers of the Decade' te zinga thlan Mizo tlangval chu

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 Vanlalruatkima Hrahsel (@Mizohican & Sandman) hi Aizawl Chaltlang veng-a Pu V.L. Rema fapa niin pawl 3 a nih atangin Mizoram pawnah lehkha a zir a, St. Thomas Boys School, Calcutta-a a zir hnuah Montfort School, Tamil Nadu lamah a insawn leh a. School a zir zawh hnuah PSG Tech Coimbatore-ah Computer Science Engineering zir lehin, a zawh hnuah CAT coaching class a kal a, CAT exam a pek hnuin IIM-Bangalore-ah a lut leh a ni. IIM-Bangalore 2nd year a zir kumin UPSC coaching class a kal tan a ni. Chumi hnuah a tuina lam advertising-ah a chhungte phalna ngeia thawkin, Webchutney-ah a lut a, tun thleng hian a eizawnna lamah a la kal tluang zel a ni. Amah Vanlalruatkima Hrahsel chu! National Games Developer Conference, Pune, 2014 Kum tam tak India rama Digital Advertising Agency changtlung berte zing ami ‘Webchutney’-a a thawh hnuin a thiante nen mobile games development company an din a, a hmingah ‘FITH Media’ tih an vuah. Mobil...

Mobile phone i tlo zawk nan

ZORAM TODAY | September 15-5 October, 2015 Tunlaiah mobile phone tel lovin kan awm hleithei tawh lo a ni ber a. Mobile phone changkang tak tak a lo chhuak a, smartphone chi hrang hrangah application changkang leh tunlai ber ber kan dah ta rup mai. Kan nitin nuna a pawimawh tawh em avangin, mobile phone hi a tangkai a, engtin nge hmang ila a daih rei ang le? Mobile phone reng reng battery hmang a nih vek avangin battery chungchang han sawi hmasa ila. Mobile phone battery hi chi hrang hrang awm mah se, tunlaiah chuan Li-Ion hi hman lar ber a ni. He battery hi a thar lei zawh hlimah, a tlangpuiin darkar 4-5 chhung charge ngei ngei tur a ni. Hman vat kan duh thin avangin a thar tirha a charge mamawh zat pawh charge hman lovin kan khawih thin a, hei hian battery a titlo lo. Battery leh phone insîkna hi thlatin vawi khat tal tihfai ziah a tha hle. Charge pawh hi duh hun hunah charge tur a ni lo. A battery a zawh hma deuh, 9% vel a la awm lai hian charge chauh tur a ni a, battery e...

Scientist sang rual hmaa paper present-tu Krista Roluahpuia

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 International Conference lian, professor leh scientist a sang tel inhmuhkhawmna, September ni 15-18, 2015-a neih EMRS Fall Meeting 2015, Warsaw University of Technology, Warsaw-ah Mizo tlangval pakhat chuan paper pahnih a zu present a. Chu tlangval chu a chanchin kan chhiar tur Krista Roluahpuia, Pu K. Liannawla fapa, Mualbu (L), Lawngtlai District mi a ni.   A paper pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx quantum heterostructure chhunga atom inremkhawm dan a zir chian chu a present a. Molecular Beam Epitaxy hmanga quantum heterostructure nei tura atom an remkhawm dan te, tin, a bik takin temperature hniam lutuk atom an rem avanga thil lo danglam bik dan te leh Atom te chu tha chakna, entirnan lumna hmanga tha an pekin engtin nge an lo danglam tih a zirchianna chu a zu present a ni. Pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx chu quantum well anga siamin a chhah zawng chu de Broglie wavelength (kan hriatthiam theih nan electron wavelength a ni ber mai) an...