Skip to main content

Chernobyl pasaltha pathum

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 - Kimi Colney
Chernobyl disaster chanchin emaw, a hming emaw chu kan hre fo tawh ngeiin a rinawm. He chhiatna rapthlak tak mai hian mi tam tak nunna a la a, vawiin thleng hian a nghawng leh sawhkhawk a la awm zel a ni.
Chernobyl disaster hi April ni 26, 1986-a Ukraine rama thil thleng niin, Wikipedia-in a tarlan danin ‘catastrophic nuclear accident’ tih a ni.  Ukraine-a Chernobyl Nuclear Power Plant-ah chuan kangmei nasa tak a chhuak a, radioactive particle hlauhawm tak chu boruakah a chhuak teuh a, chumi avang chuan mi tam tak an thih bakah vawiin thlengin thyroid cancer leh natna hrang hrang chuan khami chhiatna thlenna bul vela chengte kha a la nghawng reng a ni.

Hetih lai, hun khirh leh harsa taka thlen lai chuan mi 3 langsar tak an awm a, chungte chu — Alexi Ananenko, Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te an ni. Chernobyl chhiatna rapthlak tak mai thlen hnu lawk, May ni 2, 1986-ah chuan heng mi 3-te kovah chuan mawhphurhna sang tak a rawn innghat a, an chet that dan azirin mihring nunna sing chuang teh meuh mai chu chhanchhuah theih beisei a ni a, an mihringpui tam tak nunna chu anmahniah a innghat tak meuh meuh.

Reactor awmna hnuaiah hian bubbler pool an tih mai, tuikhuah, tui dahkhawlna a awm a, \ul bik leh hmanhmawhthlak bik a awm changa hman tura tih niin, cooling pump leh steam pipe te a chhiat changa hman mai theih tura dah a ni. Chhiatna a thlen hnu hian bubbler pool-a tui tling chu a lo tam ta lutuk a, tui lo lian ta chu chemical hlauhawm tak tak nena inpawlh mai thei dinhmunah a ding ta a.  Radioactive carbon tonne 2500 la alh mek chu tui dahkhawlna hmuna a luang lut palh a nih chuan nuclear explosion chhuak mai thei a ni. Mithiamte’n an chhut danin, nuclear explosion a thleng a nih chuan Ukraine ram chu ram luah tlak lohvah a chang thei mai ni lovin, a chhunga nunna nei chi zawng zawng pawh mang pak thei dinhmunah a ding thei nia ngaih a ni. 

Chu nuclear explosion thleng thei dinhmuna ding, pumpelh a nih theihna tur chuan bubbler pool-a tui awmte sah kâm vek a ngai a ni. Chu thil hlauhawm lutuk chu kan tarlan tak mi 3-te kovah a innghat ta hlauh mai le! Chhiatna rapthlak tak a thlen atangin ni 6 lai a liam tawh a, chemical leh radiation hlauhawm tak takin nunna nei chi - mihring atanga nungcha tam tak a tihhlum dan te chu an lo hre ve vek tawh a, an hmabak kozia leh khirhzia chu an hai lo khawp! An dinhmun hlauhawmzia chu, Chernobyl Nuclear Power Plant va hnaihte chu an vun a tla hlawk hlawk thei a, an khuh a, an luak a, an lu a hai a, darkar reilote-ah an thaw a tâwp mai thin. Chutiang hmunah chuan a ni, hna pawimawh tak an thawh dawn ni.

Alexi Ananenko chu engineer a ni a, ani hian tui tling khawm sah kâm dan tur a buaipui a, a tihdan tur hre ber a ni. Midang pahnih - Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te chu sipai niin a tulna apianga lo puibawm tur leh, tui chhung thim kûk maia êng lo buaipuitu tur an ni a; heng mi pathumte hi tuia lut tur chuan an rawn inpumpek ta tawp mai.

Tichuan, hmanraw tha ber berte nen chuan tuiah chuan an lut ta a, an êng ken chuan a daih rei lo kher mai. Chuti chung chuan, thim karah lutin tui sah kâmna tur dâwt chu an va herh hawng a, hlawhtling takin an lêt leh ta a. An thawhpuite’n hlim takin an lo dawngsawng a, an thãwm a tha kher mai. Mahse, heng mi 3-te hlimna hian a daih rei ta lo. Reilote hnuah chuan kuang thim chhunga zalh chu an chantawk a ni ta mai a, khawvelin mi tam tak nunna chhanhimtu mi pathum chu a chân ta a ni.

Alexi Ananenko, Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te hming hi vawiin thleng hian an la lam fo va, mi huaisen chanchin ziahna bu-ah chuan a langsar berte zingah an tel thin. An nunna atan a hlauhawm em em a ni tih hre reng chungin mi tam tak nunna chhanhim a nih theih nan an nun an thâp a, midang tan an nun an hlãn ta. Thangtharte chuan anni pathum hnathawh ropuizia hi an la hre chiang chho telh telh zel dawn a ni.
----------------
April ni 26, 1986-a Chernobyl chhiatna rapthlak tak thleng avanga sum hloh chu US dollar tluklehdingawn 200 ngawt a tling a, khawvela chhiatna thleng avanga sum hloh hnem ber a ni. Sum hloh tih hian, chhiatna avanga an thil chân te, inenkawlna leh zangnadawmna atana an sum sên zawng zawng a huam.

He nuclear sawngbawlna hmun chhiatna thleng avangin Ukraine ram 50% bial chu natna mak tak takin a bawh khat nghal vek a, mi nuai 2 chuangin an ram an chhuahsan a, mi maktaduai 1.7 ngawtin natna an vei phah a. Cancer vei phah pawh mi 1,25,000 ngawt an tling.

Comments

Popular Posts

Scientist sang rual hmaa paper present-tu Krista Roluahpuia

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 International Conference lian, professor leh scientist a sang tel inhmuhkhawmna, September ni 15-18, 2015-a neih EMRS Fall Meeting 2015, Warsaw University of Technology, Warsaw-ah Mizo tlangval pakhat chuan paper pahnih a zu present a. Chu tlangval chu a chanchin kan chhiar tur Krista Roluahpuia, Pu K. Liannawla fapa, Mualbu (L), Lawngtlai District mi a ni.   A paper pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx quantum heterostructure chhunga atom inremkhawm dan a zir chian chu a present a. Molecular Beam Epitaxy hmanga quantum heterostructure nei tura atom an remkhawm dan te, tin, a bik takin temperature hniam lutuk atom an rem avanga thil lo danglam bik dan te leh Atom te chu tha chakna, entirnan lumna hmanga tha an pekin engtin nge an lo danglam tih a zirchianna chu a zu present a ni. Pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx chu quantum well anga siamin a chhah zawng chu de Broglie wavelength (kan hriatthiam theih nan electron wavelength a ni ber mai) an...

Mizoram-ah Chanakya IAS Academy

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 -  Lalremruata Chhangte Mizo thalaite’n UPSC leh MPSC  exam hrang hrang hmachhawn tumin theihtawp an chhuah a, tun hnaiah exam tum zirlaite’n coaching class kal an intihhmuh nasa a, thil intihhmuhah chuan a tha lam tak ni pawhin a lang. Kan ramah sawrkar hna nghet leh tha thawh tur a vàn avangin heti lamah pawh hian kan thalaite an kal na ta niin a hmuh theih. Hmanah chuan Mizorama coaching class mumal taka kalna awm hmasa ber pawl chu Study Forum, Chanmari, Aizawl ami hi a ni awm e. Tunah pawh hian pangngai takin a la kal zel a, zirlai chher chhuah pawh an ngah tawh viau a ni. Kum 2009-2011 chhung khan Mizoram Youth Commission (MYC) kaltlangin Lord Krishna Mission (IAS Academy) chu chah chhuah a lo ni tawh a, hemi tum hian sawrkarin cheng nuai 33 lai a sêng nghe nghe a, thalai thahnem takin an chhawr tangkai em em a ni. Sawrkar sum harsatna avangin he academy hi kalpui zel theih a ni ta lo. Chumi hnuah Aizawl-ah mimalin co...

Zahawma : Rising Star of Indian Football

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 - Fela Ngente Sawi tur ber pawh  ka hre lo!” Manchester  United-a training  thei tura a tling chiah chu a lawm bawk a ni ang, a nghilh dup a ni ber. Ni, eng football club fan pawh ni la, khawvela club lian ber zinga mi Manchester United stadium ‘Old Trafford’-a thut luh ve ringawt pawh inchhuanna tham a tling. Hetah hian kumina kum 15 tling tur Zahawma chuan kar khat chhung training a nei. A tirah chuan Subedar Lalpianthara leh Pi Baby Lalrintluangi te fa naupang zawk Vanlalzahawma hi December ni 29, 2000 khan Kolasib Hospital-ah a piang a. Chutih lai chuan Thingdawl Hmarveng-a an thenawm khawvengte chuan kumpinu lalrama football la pêt tur a ni tih an hre lawk bik kher lo vang!  Delhi lamah A pa hnathawhna (Assam Regiment) avangin Mizoram an chhuahsan a tul a, kum 2004 February thlaah an chhungkuain West Bengal lamah an insuan lailawk a. Kum thum an awm hnuin Delhi-ah an insawn leh a, tun thleng hian an la a...

Mahni intihlum lai video-in record

ZORAM TODAY | November 3-16, 2015 October ni 25, 2015-a Agra khawpuia hmeichhe pakhat, kum 27 mi intihlum chuan a intihlum lai chu mobile phone-in a record mauh mai! He hmeichhia hi Neha Yadav niin Dayalbagh-a an chênna hmunah a intihlum a, Yatesh Yadav-a nupui a ni. Hemi ni, Pathianni hian an t henawmte phone a t anga a pasal biain, engtikah mah a hmuh tawh loh tur thu a hrilh a. Inah let lehin a thu hnuhnung a ziak a, ceiling-ah a inkhaihlum ta a ni. A nupuiin a biak hnu hian Yatesh chu a rang a rangin a tlan haw nghal a, a nupui hi thiin a hmu ta a. Hemi hnu hian a nupui thu hnuhnung ziah te, a mobile phone record te a hmu a; an t henawmte chuan police kovin thil awmdan an hrilh nghal a ni. Neha hian a thu hnuhnungah, a nu leh pate’n an hmuh duh loh thu leh a huat thu te a ziak nghe nghe.  

Hmuchhuaktu Prof. Lalnuntluanga

ZORAM TODAY | September 15-5 October, 2015 - Fela Ngente Prof. Lalnuntluanga, Mizoram University-a Dean, Students’ Welfare (DSW) ni lai leh, Environmental Science Department-a professor ni mek chuan research scholar eng emaw zat kaihruaiin a hnuaiah hian mi pathumin Ph.D an zo tawh a, Ph.D scholar kaihhruai (guide) mek mi 8 lai a nei bawk. A hnuaiah vek hian M.Sc. dessertation submit tawh mi 20 chuang an awm tawh. Prof. Lalnuntluanga hi September ni 24, 1975 khan Aizawl-ah a piang a, unau 8 zinga a upa ber a ni. Naupang harhvang leh duhawm tak niin Zemabawk Venglai-ah a seilian bawk. Zirna kawngah a tluang em em a, Nursery atanga Ph.D a zawh thak thlengin Mizoram chhungah vek a zir a ni. Ama insawi dan takah Durtlang pelin lehkha a zir ve ngai lo! Academic line-ah chuan Mizoram tihmingthatute zinga mi a ni a, zirtirna mai bakah zirbingna (research) lamah a kal nasa em em a, a thawhpuite leh a nauteho nen thil thar eng emaw zat an hmuchhuak tawh a, tun hnaiah sangha chi (spe...