Skip to main content

Chernobyl pasaltha pathum

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 - Kimi Colney
Chernobyl disaster chanchin emaw, a hming emaw chu kan hre fo tawh ngeiin a rinawm. He chhiatna rapthlak tak mai hian mi tam tak nunna a la a, vawiin thleng hian a nghawng leh sawhkhawk a la awm zel a ni.
Chernobyl disaster hi April ni 26, 1986-a Ukraine rama thil thleng niin, Wikipedia-in a tarlan danin ‘catastrophic nuclear accident’ tih a ni.  Ukraine-a Chernobyl Nuclear Power Plant-ah chuan kangmei nasa tak a chhuak a, radioactive particle hlauhawm tak chu boruakah a chhuak teuh a, chumi avang chuan mi tam tak an thih bakah vawiin thlengin thyroid cancer leh natna hrang hrang chuan khami chhiatna thlenna bul vela chengte kha a la nghawng reng a ni.

Hetih lai, hun khirh leh harsa taka thlen lai chuan mi 3 langsar tak an awm a, chungte chu — Alexi Ananenko, Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te an ni. Chernobyl chhiatna rapthlak tak mai thlen hnu lawk, May ni 2, 1986-ah chuan heng mi 3-te kovah chuan mawhphurhna sang tak a rawn innghat a, an chet that dan azirin mihring nunna sing chuang teh meuh mai chu chhanchhuah theih beisei a ni a, an mihringpui tam tak nunna chu anmahniah a innghat tak meuh meuh.

Reactor awmna hnuaiah hian bubbler pool an tih mai, tuikhuah, tui dahkhawlna a awm a, \ul bik leh hmanhmawhthlak bik a awm changa hman tura tih niin, cooling pump leh steam pipe te a chhiat changa hman mai theih tura dah a ni. Chhiatna a thlen hnu hian bubbler pool-a tui tling chu a lo tam ta lutuk a, tui lo lian ta chu chemical hlauhawm tak tak nena inpawlh mai thei dinhmunah a ding ta a.  Radioactive carbon tonne 2500 la alh mek chu tui dahkhawlna hmuna a luang lut palh a nih chuan nuclear explosion chhuak mai thei a ni. Mithiamte’n an chhut danin, nuclear explosion a thleng a nih chuan Ukraine ram chu ram luah tlak lohvah a chang thei mai ni lovin, a chhunga nunna nei chi zawng zawng pawh mang pak thei dinhmunah a ding thei nia ngaih a ni. 

Chu nuclear explosion thleng thei dinhmuna ding, pumpelh a nih theihna tur chuan bubbler pool-a tui awmte sah kâm vek a ngai a ni. Chu thil hlauhawm lutuk chu kan tarlan tak mi 3-te kovah a innghat ta hlauh mai le! Chhiatna rapthlak tak a thlen atangin ni 6 lai a liam tawh a, chemical leh radiation hlauhawm tak takin nunna nei chi - mihring atanga nungcha tam tak a tihhlum dan te chu an lo hre ve vek tawh a, an hmabak kozia leh khirhzia chu an hai lo khawp! An dinhmun hlauhawmzia chu, Chernobyl Nuclear Power Plant va hnaihte chu an vun a tla hlawk hlawk thei a, an khuh a, an luak a, an lu a hai a, darkar reilote-ah an thaw a tâwp mai thin. Chutiang hmunah chuan a ni, hna pawimawh tak an thawh dawn ni.

Alexi Ananenko chu engineer a ni a, ani hian tui tling khawm sah kâm dan tur a buaipui a, a tihdan tur hre ber a ni. Midang pahnih - Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te chu sipai niin a tulna apianga lo puibawm tur leh, tui chhung thim kûk maia êng lo buaipuitu tur an ni a; heng mi pathumte hi tuia lut tur chuan an rawn inpumpek ta tawp mai.

Tichuan, hmanraw tha ber berte nen chuan tuiah chuan an lut ta a, an êng ken chuan a daih rei lo kher mai. Chuti chung chuan, thim karah lutin tui sah kâmna tur dâwt chu an va herh hawng a, hlawhtling takin an lêt leh ta a. An thawhpuite’n hlim takin an lo dawngsawng a, an thãwm a tha kher mai. Mahse, heng mi 3-te hlimna hian a daih rei ta lo. Reilote hnuah chuan kuang thim chhunga zalh chu an chantawk a ni ta mai a, khawvelin mi tam tak nunna chhanhimtu mi pathum chu a chân ta a ni.

Alexi Ananenko, Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te hming hi vawiin thleng hian an la lam fo va, mi huaisen chanchin ziahna bu-ah chuan a langsar berte zingah an tel thin. An nunna atan a hlauhawm em em a ni tih hre reng chungin mi tam tak nunna chhanhim a nih theih nan an nun an thâp a, midang tan an nun an hlãn ta. Thangtharte chuan anni pathum hnathawh ropuizia hi an la hre chiang chho telh telh zel dawn a ni.
----------------
April ni 26, 1986-a Chernobyl chhiatna rapthlak tak thleng avanga sum hloh chu US dollar tluklehdingawn 200 ngawt a tling a, khawvela chhiatna thleng avanga sum hloh hnem ber a ni. Sum hloh tih hian, chhiatna avanga an thil chân te, inenkawlna leh zangnadawmna atana an sum sên zawng zawng a huam.

He nuclear sawngbawlna hmun chhiatna thleng avangin Ukraine ram 50% bial chu natna mak tak takin a bawh khat nghal vek a, mi nuai 2 chuangin an ram an chhuahsan a, mi maktaduai 1.7 ngawtin natna an vei phah a. Cancer vei phah pawh mi 1,25,000 ngawt an tling.

Comments

Popular Posts

Mizoram-ah Chanakya IAS Academy

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 -  Lalremruata Chhangte Mizo thalaite’n UPSC leh MPSC  exam hrang hrang hmachhawn tumin theihtawp an chhuah a, tun hnaiah exam tum zirlaite’n coaching class kal an intihhmuh nasa a, thil intihhmuhah chuan a tha lam tak ni pawhin a lang. Kan ramah sawrkar hna nghet leh tha thawh tur a vàn avangin heti lamah pawh hian kan thalaite an kal na ta niin a hmuh theih. Hmanah chuan Mizorama coaching class mumal taka kalna awm hmasa ber pawl chu Study Forum, Chanmari, Aizawl ami hi a ni awm e. Tunah pawh hian pangngai takin a la kal zel a, zirlai chher chhuah pawh an ngah tawh viau a ni. Kum 2009-2011 chhung khan Mizoram Youth Commission (MYC) kaltlangin Lord Krishna Mission (IAS Academy) chu chah chhuah a lo ni tawh a, hemi tum hian sawrkarin cheng nuai 33 lai a sêng nghe nghe a, thalai thahnem takin an chhawr tangkai em em a ni. Sawrkar sum harsatna avangin he academy hi kalpui zel theih a ni ta lo. Chumi hnuah Aizawl-ah mimalin co...

Zopa technology a sang lua e!

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016 Mizote eizawnna pui ber chu lo neih a ni tih kan hre theuh awm e. Ram mipui za zela sawmsarih bawr vel lai hi kut hnathawka eizawng kan ni a, chung zinga a tam zawk chuan tlangram lo neih (Shifting cultivation) kan la buaipui bawk. Pi leh pu hun lai ata tawh tun thlengin lo nei tura pawimawh hmasa ber lo vah leh hlo thlawh nikhuaa hman tur chempui leh tuthlawh bak kan la nei meuh lo. A nachang hre deuhin chemkawm/kawi an hman tawk a. Hmasawnna hmuh tur a vang hle.  Pu HV Lalzuimawia, Salem veng chuan loneitute tha sên leh thawh chhuah inmil lohzia hriain kum 2004 chho vel atangin hmanraw tangkai tur khawl siam a buaipui ngat ngat a, tunah chuan a hlawhtlinna phochhuah theihin a awm ta. Kum eng emaw zat a lo buaipui tawh dan chanchin hi a ngaihnawm a, zir tham a tling takzet. Zoram Today chuan a chênna inah kan zu tlawh a... Aizawl Venghnuaia pianga seilian, Pu Zuia hian khawvel mi ropui tam takte ang bawkin zirna lamah chhuan tur a nei lo va, paw...

'Game Changers of the Decade' te zinga thlan Mizo tlangval chu

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 Vanlalruatkima Hrahsel (@Mizohican & Sandman) hi Aizawl Chaltlang veng-a Pu V.L. Rema fapa niin pawl 3 a nih atangin Mizoram pawnah lehkha a zir a, St. Thomas Boys School, Calcutta-a a zir hnuah Montfort School, Tamil Nadu lamah a insawn leh a. School a zir zawh hnuah PSG Tech Coimbatore-ah Computer Science Engineering zir lehin, a zawh hnuah CAT coaching class a kal a, CAT exam a pek hnuin IIM-Bangalore-ah a lut leh a ni. IIM-Bangalore 2nd year a zir kumin UPSC coaching class a kal tan a ni. Chumi hnuah a tuina lam advertising-ah a chhungte phalna ngeia thawkin, Webchutney-ah a lut a, tun thleng hian a eizawnna lamah a la kal tluang zel a ni. Amah Vanlalruatkima Hrahsel chu! National Games Developer Conference, Pune, 2014 Kum tam tak India rama Digital Advertising Agency changtlung berte zing ami ‘Webchutney’-a a thawh hnuin a thiante nen mobile games development company an din a, a hmingah ‘FITH Media’ tih an vuah. Mobil...

Mobile phone i tlo zawk nan

ZORAM TODAY | September 15-5 October, 2015 Tunlaiah mobile phone tel lovin kan awm hleithei tawh lo a ni ber a. Mobile phone changkang tak tak a lo chhuak a, smartphone chi hrang hrangah application changkang leh tunlai ber ber kan dah ta rup mai. Kan nitin nuna a pawimawh tawh em avangin, mobile phone hi a tangkai a, engtin nge hmang ila a daih rei ang le? Mobile phone reng reng battery hmang a nih vek avangin battery chungchang han sawi hmasa ila. Mobile phone battery hi chi hrang hrang awm mah se, tunlaiah chuan Li-Ion hi hman lar ber a ni. He battery hi a thar lei zawh hlimah, a tlangpuiin darkar 4-5 chhung charge ngei ngei tur a ni. Hman vat kan duh thin avangin a thar tirha a charge mamawh zat pawh charge hman lovin kan khawih thin a, hei hian battery a titlo lo. Battery leh phone insîkna hi thlatin vawi khat tal tihfai ziah a tha hle. Charge pawh hi duh hun hunah charge tur a ni lo. A battery a zawh hma deuh, 9% vel a la awm lai hian charge chauh tur a ni a, battery e...

Scientist sang rual hmaa paper present-tu Krista Roluahpuia

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 International Conference lian, professor leh scientist a sang tel inhmuhkhawmna, September ni 15-18, 2015-a neih EMRS Fall Meeting 2015, Warsaw University of Technology, Warsaw-ah Mizo tlangval pakhat chuan paper pahnih a zu present a. Chu tlangval chu a chanchin kan chhiar tur Krista Roluahpuia, Pu K. Liannawla fapa, Mualbu (L), Lawngtlai District mi a ni.   A paper pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx quantum heterostructure chhunga atom inremkhawm dan a zir chian chu a present a. Molecular Beam Epitaxy hmanga quantum heterostructure nei tura atom an remkhawm dan te, tin, a bik takin temperature hniam lutuk atom an rem avanga thil lo danglam bik dan te leh Atom te chu tha chakna, entirnan lumna hmanga tha an pekin engtin nge an lo danglam tih a zirchianna chu a zu present a ni. Pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx chu quantum well anga siamin a chhah zawng chu de Broglie wavelength (kan hriatthiam theih nan electron wavelength a ni ber mai) an...