Skip to main content

Chernobyl pasaltha pathum

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 - Kimi Colney
Chernobyl disaster chanchin emaw, a hming emaw chu kan hre fo tawh ngeiin a rinawm. He chhiatna rapthlak tak mai hian mi tam tak nunna a la a, vawiin thleng hian a nghawng leh sawhkhawk a la awm zel a ni.
Chernobyl disaster hi April ni 26, 1986-a Ukraine rama thil thleng niin, Wikipedia-in a tarlan danin ‘catastrophic nuclear accident’ tih a ni.  Ukraine-a Chernobyl Nuclear Power Plant-ah chuan kangmei nasa tak a chhuak a, radioactive particle hlauhawm tak chu boruakah a chhuak teuh a, chumi avang chuan mi tam tak an thih bakah vawiin thlengin thyroid cancer leh natna hrang hrang chuan khami chhiatna thlenna bul vela chengte kha a la nghawng reng a ni.

Hetih lai, hun khirh leh harsa taka thlen lai chuan mi 3 langsar tak an awm a, chungte chu — Alexi Ananenko, Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te an ni. Chernobyl chhiatna rapthlak tak mai thlen hnu lawk, May ni 2, 1986-ah chuan heng mi 3-te kovah chuan mawhphurhna sang tak a rawn innghat a, an chet that dan azirin mihring nunna sing chuang teh meuh mai chu chhanchhuah theih beisei a ni a, an mihringpui tam tak nunna chu anmahniah a innghat tak meuh meuh.

Reactor awmna hnuaiah hian bubbler pool an tih mai, tuikhuah, tui dahkhawlna a awm a, \ul bik leh hmanhmawhthlak bik a awm changa hman tura tih niin, cooling pump leh steam pipe te a chhiat changa hman mai theih tura dah a ni. Chhiatna a thlen hnu hian bubbler pool-a tui tling chu a lo tam ta lutuk a, tui lo lian ta chu chemical hlauhawm tak tak nena inpawlh mai thei dinhmunah a ding ta a.  Radioactive carbon tonne 2500 la alh mek chu tui dahkhawlna hmuna a luang lut palh a nih chuan nuclear explosion chhuak mai thei a ni. Mithiamte’n an chhut danin, nuclear explosion a thleng a nih chuan Ukraine ram chu ram luah tlak lohvah a chang thei mai ni lovin, a chhunga nunna nei chi zawng zawng pawh mang pak thei dinhmunah a ding thei nia ngaih a ni. 

Chu nuclear explosion thleng thei dinhmuna ding, pumpelh a nih theihna tur chuan bubbler pool-a tui awmte sah kâm vek a ngai a ni. Chu thil hlauhawm lutuk chu kan tarlan tak mi 3-te kovah a innghat ta hlauh mai le! Chhiatna rapthlak tak a thlen atangin ni 6 lai a liam tawh a, chemical leh radiation hlauhawm tak takin nunna nei chi - mihring atanga nungcha tam tak a tihhlum dan te chu an lo hre ve vek tawh a, an hmabak kozia leh khirhzia chu an hai lo khawp! An dinhmun hlauhawmzia chu, Chernobyl Nuclear Power Plant va hnaihte chu an vun a tla hlawk hlawk thei a, an khuh a, an luak a, an lu a hai a, darkar reilote-ah an thaw a tâwp mai thin. Chutiang hmunah chuan a ni, hna pawimawh tak an thawh dawn ni.

Alexi Ananenko chu engineer a ni a, ani hian tui tling khawm sah kâm dan tur a buaipui a, a tihdan tur hre ber a ni. Midang pahnih - Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te chu sipai niin a tulna apianga lo puibawm tur leh, tui chhung thim kûk maia êng lo buaipuitu tur an ni a; heng mi pathumte hi tuia lut tur chuan an rawn inpumpek ta tawp mai.

Tichuan, hmanraw tha ber berte nen chuan tuiah chuan an lut ta a, an êng ken chuan a daih rei lo kher mai. Chuti chung chuan, thim karah lutin tui sah kâmna tur dâwt chu an va herh hawng a, hlawhtling takin an lêt leh ta a. An thawhpuite’n hlim takin an lo dawngsawng a, an thãwm a tha kher mai. Mahse, heng mi 3-te hlimna hian a daih rei ta lo. Reilote hnuah chuan kuang thim chhunga zalh chu an chantawk a ni ta mai a, khawvelin mi tam tak nunna chhanhimtu mi pathum chu a chân ta a ni.

Alexi Ananenko, Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te hming hi vawiin thleng hian an la lam fo va, mi huaisen chanchin ziahna bu-ah chuan a langsar berte zingah an tel thin. An nunna atan a hlauhawm em em a ni tih hre reng chungin mi tam tak nunna chhanhim a nih theih nan an nun an thâp a, midang tan an nun an hlãn ta. Thangtharte chuan anni pathum hnathawh ropuizia hi an la hre chiang chho telh telh zel dawn a ni.
----------------
April ni 26, 1986-a Chernobyl chhiatna rapthlak tak thleng avanga sum hloh chu US dollar tluklehdingawn 200 ngawt a tling a, khawvela chhiatna thleng avanga sum hloh hnem ber a ni. Sum hloh tih hian, chhiatna avanga an thil chân te, inenkawlna leh zangnadawmna atana an sum sên zawng zawng a huam.

He nuclear sawngbawlna hmun chhiatna thleng avangin Ukraine ram 50% bial chu natna mak tak takin a bawh khat nghal vek a, mi nuai 2 chuangin an ram an chhuahsan a, mi maktaduai 1.7 ngawtin natna an vei phah a. Cancer vei phah pawh mi 1,25,000 ngawt an tling.

Comments

Popular Posts

Mizo tlangval siam android games a hlawhtling

ZORAM TODAY | August 17-31,  2015  July thla chawhnu lama publish, ‘Bajrangi Bhaijaan’ mobile android games chu playstore-a download theiha dah a nih atanga kar hnih hnu lawkah mi nuai thum chuangin an download tawh a, Google Play ‘new free games’-ah pahnihna a ni mek a, action bik free games-ah pakhatna a ni mek bawk. Chu mai a la ni lo, Google Play-a free games awm zawng zawngah 13-na a ni mek; ranking hi active users leh download tam zawng atanga siam a ni ber. He games siamtu hi Chaltlang tlangval Kima @Mizohican a ni a, July ni 11-a tihchhuah a ni. Nikum kum tawp lam khan India rama mobile games development company lar ni chho mek ‘FITH Media’ company chu a thiante nen an din a; tun thlengin playstore-ah games pasarih an publish tawh a, an games siam hmasak pahnih - ‘Nikal Padi: Slumdog Plumber & Pipes Puzzle’ leh ‘Where's My Cat’ tih games-te hi India rama gaming ho zawng zawng hruaitu lu NASSCOM Game Developers Conference (NGDC)-ah ‘Mobile Game of th...

Zahawma : Rising Star of Indian Football

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 - Fela Ngente Sawi tur ber pawh  ka hre lo!” Manchester  United-a training  thei tura a tling chiah chu a lawm bawk a ni ang, a nghilh dup a ni ber. Ni, eng football club fan pawh ni la, khawvela club lian ber zinga mi Manchester United stadium ‘Old Trafford’-a thut luh ve ringawt pawh inchhuanna tham a tling. Hetah hian kumina kum 15 tling tur Zahawma chuan kar khat chhung training a nei. A tirah chuan Subedar Lalpianthara leh Pi Baby Lalrintluangi te fa naupang zawk Vanlalzahawma hi December ni 29, 2000 khan Kolasib Hospital-ah a piang a. Chutih lai chuan Thingdawl Hmarveng-a an thenawm khawvengte chuan kumpinu lalrama football la pêt tur a ni tih an hre lawk bik kher lo vang!  Delhi lamah A pa hnathawhna (Assam Regiment) avangin Mizoram an chhuahsan a tul a, kum 2004 February thlaah an chhungkuain West Bengal lamah an insuan lailawk a. Kum thum an awm hnuin Delhi-ah an insawn leh a, tun thleng hian an la a...

Lalduhoma voice leak in sawi a hlawh. 'MNF a campaign pui!'

ZORAM TODAY: Aizawl, November 7th; 2018 :  Tunhnai khan ZPM Chief Ministerial Candidate Lalduhoma leh BJP hruaitu pakhat telephone-a in biakna âw chu record niin social media ah a pút darh chiam mai a, sawi zui a hlawh thar hle. Hetah hian Lalduhoma hian MNF leh BJP inkar te, BJP leh ZNP/ZPM chungchang a ngaihdan chiang takin a sawi a. Mizoram awm chhung chu engtikahmah MNF te chu an BJP dawn lo ani, tiin BJP erawh tun MLA Inthlan 2018 lo awm turah thawhdun pui a chak thu uar takin a sawi ani. He voice record tu hi hriat ani tawh bawk. ZPM chhungkua-ah he ' voice leak' avang hian inhnialna nasa tak alo awm tawh nia hriat ani. ZNP President Lalduhoma chuan hruaitu dangte hriat lemlohin BJP hruaitu pakhat nen hian telephone hmanga sawi chi nilo thil pawimawh tak tak an sawi tih voice leak ah hian a lang chiang hle. (A hnuaiah hian ngaihthlak tur chhawpchhuah ani.) Lalduhoma chuan Mizoramah MNF a chak poh leh BJP party ṭhanzelna tur chu a ping tial tial dawn ani, tiin ...

Hmuchhuaktu Prof. Lalnuntluanga

ZORAM TODAY | September 15-5 October, 2015 - Fela Ngente Prof. Lalnuntluanga, Mizoram University-a Dean, Students’ Welfare (DSW) ni lai leh, Environmental Science Department-a professor ni mek chuan research scholar eng emaw zat kaihruaiin a hnuaiah hian mi pathumin Ph.D an zo tawh a, Ph.D scholar kaihhruai (guide) mek mi 8 lai a nei bawk. A hnuaiah vek hian M.Sc. dessertation submit tawh mi 20 chuang an awm tawh. Prof. Lalnuntluanga hi September ni 24, 1975 khan Aizawl-ah a piang a, unau 8 zinga a upa ber a ni. Naupang harhvang leh duhawm tak niin Zemabawk Venglai-ah a seilian bawk. Zirna kawngah a tluang em em a, Nursery atanga Ph.D a zawh thak thlengin Mizoram chhungah vek a zir a ni. Ama insawi dan takah Durtlang pelin lehkha a zir ve ngai lo! Academic line-ah chuan Mizoram tihmingthatute zinga mi a ni a, zirtirna mai bakah zirbingna (research) lamah a kal nasa em em a, a thawhpuite leh a nauteho nen thil thar eng emaw zat an hmuchhuak tawh a, tun hnaiah sangha chi (spe...

Khiangawia khualzin kawng

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 - Fela Ngente Kum 1967 a ni a, Thailand rama Yasothon Province-ah chuan loneitu inngaitlawm leh ngilnei tak, taima em em bawk a awm a, a hming chu Yam a ni. An khuaah chuan nula zak thei lo ve tak a awm bawk a, ‘Joei’ tiin an ko thin. Kan hriat awlsam dan tur chuan Yam hi ‘Khiangawia’ kha a ni a, Joei hi ‘Vuani’ tia kan hriat kha a ni! He lemchan hmuhnawm em em hi a thupui chu ‘Yam Yasothon’ a ni a, kum 2005, September ni 8-a an tihchhuah tawh a ni. A hnuah part 2 leh 3 te an siam leh a, tunlaia lar em em hi Yam Yasothon-3 niin kum 2013, August ni 8-a an tihchhuah kha a ni. Yam Yasothon-3 Hei hi Khiangawia film thar ber a ni a, a thawnthu tlangpui chu kan hre nual tawh awm e. Khiangawia leh Vuani te chu an innei chho ta a, an fate pawh an puitling chho tan tawh. An fapa upa zawk Khiangmawia leh Khiangawia bialnu hlui Neihsungi fanu upa zawk Jawr-i te chu an inngaizawng a, Khiangawia fapa naupang zawk Khiangsata leh Neihsungi fanu nau...