Skip to main content

Chernobyl pasaltha pathum

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 - Kimi Colney
Chernobyl disaster chanchin emaw, a hming emaw chu kan hre fo tawh ngeiin a rinawm. He chhiatna rapthlak tak mai hian mi tam tak nunna a la a, vawiin thleng hian a nghawng leh sawhkhawk a la awm zel a ni.
Chernobyl disaster hi April ni 26, 1986-a Ukraine rama thil thleng niin, Wikipedia-in a tarlan danin ‘catastrophic nuclear accident’ tih a ni.  Ukraine-a Chernobyl Nuclear Power Plant-ah chuan kangmei nasa tak a chhuak a, radioactive particle hlauhawm tak chu boruakah a chhuak teuh a, chumi avang chuan mi tam tak an thih bakah vawiin thlengin thyroid cancer leh natna hrang hrang chuan khami chhiatna thlenna bul vela chengte kha a la nghawng reng a ni.

Hetih lai, hun khirh leh harsa taka thlen lai chuan mi 3 langsar tak an awm a, chungte chu — Alexi Ananenko, Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te an ni. Chernobyl chhiatna rapthlak tak mai thlen hnu lawk, May ni 2, 1986-ah chuan heng mi 3-te kovah chuan mawhphurhna sang tak a rawn innghat a, an chet that dan azirin mihring nunna sing chuang teh meuh mai chu chhanchhuah theih beisei a ni a, an mihringpui tam tak nunna chu anmahniah a innghat tak meuh meuh.

Reactor awmna hnuaiah hian bubbler pool an tih mai, tuikhuah, tui dahkhawlna a awm a, \ul bik leh hmanhmawhthlak bik a awm changa hman tura tih niin, cooling pump leh steam pipe te a chhiat changa hman mai theih tura dah a ni. Chhiatna a thlen hnu hian bubbler pool-a tui tling chu a lo tam ta lutuk a, tui lo lian ta chu chemical hlauhawm tak tak nena inpawlh mai thei dinhmunah a ding ta a.  Radioactive carbon tonne 2500 la alh mek chu tui dahkhawlna hmuna a luang lut palh a nih chuan nuclear explosion chhuak mai thei a ni. Mithiamte’n an chhut danin, nuclear explosion a thleng a nih chuan Ukraine ram chu ram luah tlak lohvah a chang thei mai ni lovin, a chhunga nunna nei chi zawng zawng pawh mang pak thei dinhmunah a ding thei nia ngaih a ni. 

Chu nuclear explosion thleng thei dinhmuna ding, pumpelh a nih theihna tur chuan bubbler pool-a tui awmte sah kâm vek a ngai a ni. Chu thil hlauhawm lutuk chu kan tarlan tak mi 3-te kovah a innghat ta hlauh mai le! Chhiatna rapthlak tak a thlen atangin ni 6 lai a liam tawh a, chemical leh radiation hlauhawm tak takin nunna nei chi - mihring atanga nungcha tam tak a tihhlum dan te chu an lo hre ve vek tawh a, an hmabak kozia leh khirhzia chu an hai lo khawp! An dinhmun hlauhawmzia chu, Chernobyl Nuclear Power Plant va hnaihte chu an vun a tla hlawk hlawk thei a, an khuh a, an luak a, an lu a hai a, darkar reilote-ah an thaw a tâwp mai thin. Chutiang hmunah chuan a ni, hna pawimawh tak an thawh dawn ni.

Alexi Ananenko chu engineer a ni a, ani hian tui tling khawm sah kâm dan tur a buaipui a, a tihdan tur hre ber a ni. Midang pahnih - Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te chu sipai niin a tulna apianga lo puibawm tur leh, tui chhung thim kûk maia êng lo buaipuitu tur an ni a; heng mi pathumte hi tuia lut tur chuan an rawn inpumpek ta tawp mai.

Tichuan, hmanraw tha ber berte nen chuan tuiah chuan an lut ta a, an ĂŞng ken chuan a daih rei lo kher mai. Chuti chung chuan, thim karah lutin tui sah kâmna tur dâwt chu an va herh hawng a, hlawhtling takin an lĂŞt leh ta a. An thawhpuite’n hlim takin an lo dawngsawng a, an thĂŁwm a tha kher mai. Mahse, heng mi 3-te hlimna hian a daih rei ta lo. Reilote hnuah chuan kuang thim chhunga zalh chu an chantawk a ni ta mai a, khawvelin mi tam tak nunna chhanhimtu mi pathum chu a chân ta a ni.

Alexi Ananenko, Valeri Bezpoalov leh Boris Baronov te hming hi vawiin thleng hian an la lam fo va, mi huaisen chanchin ziahna bu-ah chuan a langsar berte zingah an tel thin. An nunna atan a hlauhawm em em a ni tih hre reng chungin mi tam tak nunna chhanhim a nih theih nan an nun an thâp a, midang tan an nun an hlãn ta. Thangtharte chuan anni pathum hnathawh ropuizia hi an la hre chiang chho telh telh zel dawn a ni.
----------------
April ni 26, 1986-a Chernobyl chhiatna rapthlak tak thleng avanga sum hloh chu US dollar tluklehdingawn 200 ngawt a tling a, khawvela chhiatna thleng avanga sum hloh hnem ber a ni. Sum hloh tih hian, chhiatna avanga an thil chân te, inenkawlna leh zangnadawmna atana an sum sên zawng zawng a huam.

He nuclear sawngbawlna hmun chhiatna thleng avangin Ukraine ram 50% bial chu natna mak tak takin a bawh khat nghal vek a, mi nuai 2 chuangin an ram an chhuahsan a, mi maktaduai 1.7 ngawtin natna an vei phah a. Cancer vei phah pawh mi 1,25,000 ngawt an tling.

Comments

Popular Posts

Goa beach-ah a bialpa hmuh laiin nula pawngsual

ZORAM TODAY: Tun kar ningani, May ni 24, 2018 khan Goa beach-ah nula pakhat chu a bialpa hmuh laiin sual a ni. He thil thlenna hmun hi Sernabhatim beach-ah niin Panaji atanga km 50 vela hlaah a ni. Police-te chuan South Goa-a thil thleng hi an finfiah tawh thu leh investigation an kalpui mek thu an sawi a, tun thleng hian thil tisualtute hi man an la awm lo. Senior Police Office pakhat sawi danin, "Inngaizawngte hi an thawmhnawte an pawhsak a, an thla te laksakin pawisa an dil zui a ni," a ti a, chumi hnuah an sual zui nghal mai niin a sawi. Hmeichhia zawkin a sawi danin, a bialpa hmuh lai ngeia sualtute hi mi 20 vel an nih thu a sawi. South Goa Superintendent of Police (SP) Arvind Gawas chuan, "Nula hi medical exam an neih tawh thu leh result an nghah mek thu a sawi a ni. Report-a a lan danin, kum 2016 chhung khan Goa-ah hian pawngsual case hi 62 a awm a, 2017-ah hetiang case register hi 70  ngawt a awm bawk. Kum 2016 chhung khan, Delhi tih lohvah Goa hi I...

Vawiin chawhnu leh naktuk june ni 13 school chawlah puang

Aizawl 12th June, 2018 Thawhlehni ZORAM TODAY:  Tunhnaia India hmarchhak state hrang hranga darkar 60 chuang chhumlo chat lova ruah a sur avangin Mizoram ah pawh leimin, tuilian leh in chim eng emawzat a awm mek a, mipui nunphung a khailak avangin Mizoram sorkar pawhin chhiattawkte chhawmdawl dan leh harsatna sutkian nan theihtawp a chhuah mek zel ani. Directorate of School Education chuan order ti chhuakin tunhnai ruah sur nasa avangin harsatna tamtak a thleng thei ani tih hriain vawiin june 12 chawhnu leh naktuk june 13 thleng Mizoram puma sorkarin school permission a pek zawng zawngte chu chawl vek turin a hriattir ani. Sorkar school, Primary aČ›anga Higher Secondary School zirlaite chu an taksa him nan hemi chhung hian Inchhung chhuahsan lo turin an ngen bawk ani.

Covid-19 Task Group on Commodities an thukhawm

ZORAM TODAY|Aizawl 17th April, 2020: Vawiin khan COVID-19 Task group on Commodities chu an Chairman Pu HL.Rochungnunga, Commissioner of FCS&CA hovin a office chamber ah an thukhawm a. Hri hlauhawm a len mek lai leh inkharkhip, lock down chhunga zoram mipuite ei leh bar buhfai leh thil dang te, nitin mamawh gas leh motor oil te an neih zel theihna tura hmalak dan te an thlir ho a ni. Task group chuan mipui mamawh oil leh thil dang ram pawn atanga Vairengte thlenga an rawn phurh luh dan tur leh load dang la leh tura motor leh driver te in banlet dan tur an duang fel a, essential commodities driver te tan a COVID-19 avanga damlohna leh chhiatna tawk palh thei te tan a insurance awm thei te sawi hoin thu nei tu te hnenah thlen nise an ti a ni.

COVID- 19 laka inveng leh fimkhur turin thurawn pawimawh pe chhuak

ZORAM TODAY | AIZAWL: State Level Task Force on Mitigation of Coronavirus (COVID-19) chuan Covid-19 laka inven nan leh fimkhur thu hlaah mi tupawh khawsik, hritlang, khuh leh thawkna lama harsatna nei te chu school, college, bazar, biakin leh puipunna hmuna kal lova mahni in lamah emaw damdawiin lamah emaw inenkawl turin leh daktawr emaw damdawi lam mithiamte emaw rawn vat turin mipuite hnenah ngenna an siam a, hei hi ngaipawimawh a zawm tum theuh turin mitin te an ngen a ni.