Skip to main content

The hidden story of Winston Churchill

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 - Lalmuansanga Hlondo
Khawvel a awm chhung chuan a hming a dai tawh lo vang tih hial tura mi hmingthang leh ropui, British Prime Minister  Winstons Churchill hi hre lo kan awm âwm lo ve. Ram khat sipai hruaitu a nihna piah lamah politics avanga a sulhnute hian ‘The Greatest of Britons’ tih hiala an ko pawh hi a phu hle a ni. Ama duhdan leh ngaihdanah ding nghet tlat mi, mi tumruh, khawvelah theih loh a awm lo ti tlat mi hian chanchin mak dangdai tak tak a nei teuh mai. Tun tumah hian ram hruaitu a nihna piah lama a nun hman dan i la hriat ngai loh lam i han thlur bing dawn teh ang. 


Meizial heh
Winston Churchill-a nuna langsar tak pakhat chu meizial a heh em em mai kha a ni. A  naupan têt atanga zu tawh a nih avangin nghei tumna em em pawh a nei chuang lo. Hna an thawha an chawlh zawk chhung te hian zial 8/9 emaw a zu hman ngei ngei. A kâ a awl hman lo a ni ber  mai. Mahse, mei zu nasa viau e ti lo chuan a khu a pak chhuak ngai lo a, a lem mai zel!

Churchill hian engtik lai pawhin a inah meizial tlawn 3000 atanga 4000 a kawl reng a, chung zingah chuan ‘Romeo and Juliet Brand’ an tih chu a duhin a ngaina bik hle. A meizial zûk nasat a larpui avangin thilpekah pawh a dawng thin hle a, hei hian meizial mana a sum sên a tihtlem phah a ni. (A tlawhtu pakhat chuan, ni hnih chhunga a meizial man hian ka kar khat hlawh a daih, a ti hial).

Hmelma kuta ata a tlan chhuak
Kum 1899 khan Morning Post-a chhuah turin Boer War chungchang ngaihvenin South Africa-ah a kal a. Armored train-ah kalna tur a remchang hlauh va, The Times leh Manchester Guardian correspondent-te chu kal ve tura a sawm chuan thihna a ni e, tiin an hnar a, ani erawh chu phur takin a kal a, a tisual ta mai rêng a.

An chuanna rel a tlan lai chuan Boer Commando-ho chuan tlang pang atangin lo kapin an lo lambun a. Rel khalhtu chuan chak takin rel a tlantir a, kawnga Boer ho lung dah chu suin a tlan zawm thei ta lo. An zinga mi pakhat chu him takin a tlan chhuak a, Churchill leh midangte erawh chu an man ta a ni. Sikul pakhat Boer hovin tan in atana an hmanah chuan an hruai khawm a. Kum 1900 thleng khan Churchill chu a tâng a, vengtute buai lai takin tanin hungna a\ang a zuang chhuak ta a.

Churchill chu Pretoria a thleng a, a rel chuan rûkna atanga zuangthlain British mining engineer inah a lut a; ani’n a lo thukru a. Chutih lai chuan Boer ho chuan Churchill-a lu manah dollar 25 an chhiar nghe nghe. Nimahsela, chupa puihna avangin Churchill chu Portuguese East Africa lam pan relah a chuang a, South Africa a chhuahsan thei ta hram a ni.

Churchill pahnih
Winston Churchill hi ziakmi a ni tel a, kum 1953 khan Nobel Prize for Literature a lo dawng hial tawh. A lehkhabu ziah hmasak ber ‘The Story of The Malakand Field Force’ tih chu sipai nunchan lam a ni. Hetih lai hian ziakmi tho Winston Churchill dang an awm ve tlat! Chu chu American novelist a ni a, a novel 6/7 vel chu a hun laia lehkhabu hralh tam ber ber a ni. ‘Richard Curvel’ a ziah phei chu khawvela historical novel ropui, tuipui leh khawmuala thil thleng tam tak telna a ni a, copy maktaduai 2 lai an hralh nghe nghe.

Churchill pahnihte hian kum 1898 khan an lehkhabu hmasa ber an tichhuak ve ve a, mahse, American Churchill hi thuziak lamah mite’n an hre lar hmasa zawk. Khatih lai khan mi tam tak chuan an hriat pawlh fo! British Churchill chuan a lehkhabu-ah ‘Winston S. Churchill’ tiin a dah a, American Churchill erawh chuan ‘Winston Churchill’ tih ringawtin a dah thung.

Accident a tâwk
Kum 1931 December thla khan vanduaithlak takin New York-a a thian pakhat Bernard Baruch hmuh tuma a kal chu kawng kân a tum laiin car chak taka lo tlàn chuan a su. America leh British-a an kawng kân dan a inang lo va, America-ah chuan vei lam en hmasak a ngai a, British-ah erawh chuan ding lam en hmasak a ngai thung. Mahse, hei hi Churchill chuan hre tawh hek lo, ding lam a en hmasa a, a vanduai phah ta a ni.

Hemi tum hian a âwm leh a darah hliam na tak a tuar a ni. Hetih lai hi zu an khuahkhirh lai a ni a, zu a ruih vanga accident anga ngai an tam hle. Mahse, ani chuan an puhna zawng zawng a pawm thlap a, amah sutu pawh thiam lohna nei lo tiin chhuah turin police-te a hriattir zawk a ni.

Islam a ngaisang
Churchill hi Islam sakhua hian  a hîp hle a,a \hian pakhat Wilfrid Brunt chuan Arab kawr a pe hial a ni. Indopui II-na lai khan Muslim hote’n British ho an thlawp theih nan tiin London Central Mosque enkawlna tur pound 1,00,000 a pe hial.

Northern Nigeria, a hnuai British colony ni taa Frederick Lugard-a’n Muslim-ho a enkawl dan tha lo tak chu a helh hle nghe nghe. A lehkhabu pakhat ‘The River War’-ah chuan Sudan rama Islam hovin hmeichhia an tihnawmnah dan chu tha a tih loh thu a ziak bawk.

Saruak chungin America president
Kum 1941-a White House a tlawh tumin sawi hat tham thil a tawng pek a ni awm e. White House-a a châm chhungin staff-te’n saruaka a awm lai an hmu a, president Roosevelt ngei pawhin a hmu bawk. Churchill-a inbual zo saruaka a awm laiin Roosevelt a rawn lut thut a, Churchill-a saruaka awm a hmuh chuan a chhuak leh nghal a. A hnuah King George VI hnenah, saruaka awm chunga America president hmutu awm chhun a nih a rin thu a sawi nghe nghe.

He thil thleng hian titi a siam tâk zel avangin Churchill chu insawifiahin president hmuh laiin saruaka a awm loh thu a sawi a, a stenographer and bodyguard chu thuhretu an nih thu a sawi bawk. A thil sawi hi a hnua Roosevelt-a secretary-in president a han hrilh chuan, Churchill chu “a sendang bak zawng chu a var” tiin zuk sawi pek a!

Inkahnaah a tel
December ni 16, 1910 a ni a, Houndsditch, London hmuna thil thleng chhui turin Police pakua an tir a. A hmun an thlen chuan Latvia raltlanin police pathum kaphlumin pahnih a hliam a lo ni a, hei hi hetih hun laia London history-a police kahna rapthlak ber a ni. Russian police-te chuan Latvian hnamte thinlungah tualthah hreh lohna an lo tuh nasa tawh hle rêng a. He thil titute hi rang taka chhui chhuah an tum a ni.

Kumthar ni-ah police-te chuan tualthattute bihrukna chu Sidney Street a ni tih thu an dawng a, chu hmun chu police-te chuan an hual nghal a. Chutih laia an minister Churchill chu chu hmunah chuan kalin police-te ro a relpui a. Sipaite leh Latvian misualte chu an inkap nasa hle a, silaimu leng vel chuan Churchill-a lukhum a kap tlang nghe nghe. Misualte tawmna in a kan takah chuan inkahna a tawp ta a. Misual pakhat tlan chhuah tum chu kahhlum a ni a, pakhat zawk chu a kanghlum ta a ni. A hnuah heng mi pahnihte hi tualthattu an ni em tih inhnialna a chhuak nasa hle.

Mi thenkhat chuan Churchill chu amah intihlar duh vanga inkahnaa telah an puh a, police thiltihnaa a tel avangin an sawisel a, thenkhat erawh chuan huaisen an ti a, mipui thinlungah pawh a tlaknat phah hle.

Hahchhiau pawimawi
Jordan leh Saudi Arabia inrina lai kual hi ‘Churchill’s Hiccup or Churchill’s Sneeze’ an ti thin. A chhan pawh he lai map a siam laia a hahchhiau chuan Jordan map zawnah chhinchhiahna a siam vang a ni! He chhinchhiahna hian ram pahnih Jordan leh Iraq inkalpawhna kawng, British tana tha em em si a siam tlat.

A changtu minister a nih avangin Churchill hian Middle East ramte ramri siamnaah pawimawhna tam tak a nei a. Kum 1916-ah khan Britain leh France-in inremna Sykes-Picot Agreement an neih khan Middle East rama hnam tihdan phung leh sakhua thendarh tumnate chu a lo tawp ta a ni. Hetih lai hian France hian Syria chu Turkey lama rinluh tumin a bei a, Turkey mipuite chu a tlem zawk an nih avangin tam takin an retheih phah hle. 

Britain leh France inremna angin Kurdish State siam an duh a, mahse, tun thlengin an duh chu a thleng thei ta lo. Kurd mi maktaduai 25 zet chuan chênna, ‘ka ram’ tia sawi tur an neih loh phah a ni.

Depression a nei
Churchill hi depression nei a ni a, a depression hi ‘Black Dog’ tiin  a vuah. He a natna a lo lan chang hian tuipui emaw, lirthei hnaihah emaw a awm duh ngai lo, intihhlum mai a hlauh avangin. A natna a chhuah chuan a programme zawng zawng a titawp vek a, a hun tam ber mut nan a hmang a, thil ei châkna leh inrintawkna hloh phah nasa hle.

A dam thata hna a thawh tak tak chuan a zawng zawngin a thawk tawp a, zan mu miah lova thawh chang pawh a nei hial thin. America president Roosevelt meuh pawhin Churchill-a taimakna leh thawhrimna hi hahipin a sawi thin a ni.

A thusawi
Winston Churchill hian thusawi lar tak tak a nei. A thusawi thenkhat chu maksak tak taka midang a chhan letna a ni hlawm. Tum khat chu Nancy Astor-i chuan, “I nupui chu ni ila, i coffee in turah tûr ka phul ang,” a ti ngawt a, Churchill pek chuan, “Ka nupui chu ni la, ka in ang,” a lo ti ve hmiah! Churchill leh Astor hi inel reng renga khawsa an ni a, Astor lah hmeichhe fing tak leh British Parliament-a hmeichhe member  hmasa ber ni pha ngat a ni ve bawk si a, diau lo hle. Chanchin pawh tam tak an nei zui a ni.

Comments

Post a Comment

Popular Posts

Scientist sang rual hmaa paper present-tu Krista Roluahpuia

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 International Conference lian, professor leh scientist a sang tel inhmuhkhawmna, September ni 15-18, 2015-a neih EMRS Fall Meeting 2015, Warsaw University of Technology, Warsaw-ah Mizo tlangval pakhat chuan paper pahnih a zu present a. Chu tlangval chu a chanchin kan chhiar tur Krista Roluahpuia, Pu K. Liannawla fapa, Mualbu (L), Lawngtlai District mi a ni.   A paper pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx quantum heterostructure chhunga atom inremkhawm dan a zir chian chu a present a. Molecular Beam Epitaxy hmanga quantum heterostructure nei tura atom an remkhawm dan te, tin, a bik takin temperature hniam lutuk atom an rem avanga thil lo danglam bik dan te leh Atom te chu tha chakna, entirnan lumna hmanga tha an pekin engtin nge an lo danglam tih a zirchianna chu a zu present a ni. Pakhat zawkah chuan Ge1-xSnx chu quantum well anga siamin a chhah zawng chu de Broglie wavelength (kan hriatthiam theih nan electron wavelength a ni ber mai) an...

Mizoram-ah Chanakya IAS Academy

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 -  Lalremruata Chhangte Mizo thalaite’n UPSC leh MPSC  exam hrang hrang hmachhawn tumin theihtawp an chhuah a, tun hnaiah exam tum zirlaite’n coaching class kal an intihhmuh nasa a, thil intihhmuhah chuan a tha lam tak ni pawhin a lang. Kan ramah sawrkar hna nghet leh tha thawh tur a vàn avangin heti lamah pawh hian kan thalaite an kal na ta niin a hmuh theih. Hmanah chuan Mizorama coaching class mumal taka kalna awm hmasa ber pawl chu Study Forum, Chanmari, Aizawl ami hi a ni awm e. Tunah pawh hian pangngai takin a la kal zel a, zirlai chher chhuah pawh an ngah tawh viau a ni. Kum 2009-2011 chhung khan Mizoram Youth Commission (MYC) kaltlangin Lord Krishna Mission (IAS Academy) chu chah chhuah a lo ni tawh a, hemi tum hian sawrkarin cheng nuai 33 lai a sêng nghe nghe a, thalai thahnem takin an chhawr tangkai em em a ni. Sawrkar sum harsatna avangin he academy hi kalpui zel theih a ni ta lo. Chumi hnuah Aizawl-ah mimalin co...

Zahawma : Rising Star of Indian Football

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 - Fela Ngente Sawi tur ber pawh  ka hre lo!” Manchester  United-a training  thei tura a tling chiah chu a lawm bawk a ni ang, a nghilh dup a ni ber. Ni, eng football club fan pawh ni la, khawvela club lian ber zinga mi Manchester United stadium ‘Old Trafford’-a thut luh ve ringawt pawh inchhuanna tham a tling. Hetah hian kumina kum 15 tling tur Zahawma chuan kar khat chhung training a nei. A tirah chuan Subedar Lalpianthara leh Pi Baby Lalrintluangi te fa naupang zawk Vanlalzahawma hi December ni 29, 2000 khan Kolasib Hospital-ah a piang a. Chutih lai chuan Thingdawl Hmarveng-a an thenawm khawvengte chuan kumpinu lalrama football la pêt tur a ni tih an hre lawk bik kher lo vang!  Delhi lamah A pa hnathawhna (Assam Regiment) avangin Mizoram an chhuahsan a tul a, kum 2004 February thlaah an chhungkuain West Bengal lamah an insuan lailawk a. Kum thum an awm hnuin Delhi-ah an insawn leh a, tun thleng hian an la a...

Mahni intihlum lai video-in record

ZORAM TODAY | November 3-16, 2015 October ni 25, 2015-a Agra khawpuia hmeichhe pakhat, kum 27 mi intihlum chuan a intihlum lai chu mobile phone-in a record mauh mai! He hmeichhia hi Neha Yadav niin Dayalbagh-a an chênna hmunah a intihlum a, Yatesh Yadav-a nupui a ni. Hemi ni, Pathianni hian an t henawmte phone a t anga a pasal biain, engtikah mah a hmuh tawh loh tur thu a hrilh a. Inah let lehin a thu hnuhnung a ziak a, ceiling-ah a inkhaihlum ta a ni. A nupuiin a biak hnu hian Yatesh chu a rang a rangin a tlan haw nghal a, a nupui hi thiin a hmu ta a. Hemi hnu hian a nupui thu hnuhnung ziah te, a mobile phone record te a hmu a; an t henawmte chuan police kovin thil awmdan an hrilh nghal a ni. Neha hian a thu hnuhnungah, a nu leh pate’n an hmuh duh loh thu leh a huat thu te a ziak nghe nghe.  

Hmuchhuaktu Prof. Lalnuntluanga

ZORAM TODAY | September 15-5 October, 2015 - Fela Ngente Prof. Lalnuntluanga, Mizoram University-a Dean, Students’ Welfare (DSW) ni lai leh, Environmental Science Department-a professor ni mek chuan research scholar eng emaw zat kaihruaiin a hnuaiah hian mi pathumin Ph.D an zo tawh a, Ph.D scholar kaihhruai (guide) mek mi 8 lai a nei bawk. A hnuaiah vek hian M.Sc. dessertation submit tawh mi 20 chuang an awm tawh. Prof. Lalnuntluanga hi September ni 24, 1975 khan Aizawl-ah a piang a, unau 8 zinga a upa ber a ni. Naupang harhvang leh duhawm tak niin Zemabawk Venglai-ah a seilian bawk. Zirna kawngah a tluang em em a, Nursery atanga Ph.D a zawh thak thlengin Mizoram chhungah vek a zir a ni. Ama insawi dan takah Durtlang pelin lehkha a zir ve ngai lo! Academic line-ah chuan Mizoram tihmingthatute zinga mi a ni a, zirtirna mai bakah zirbingna (research) lamah a kal nasa em em a, a thawhpuite leh a nauteho nen thil thar eng emaw zat an hmuchhuak tawh a, tun hnaiah sangha chi (spe...