Skip to main content

The hidden story of Winston Churchill

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 - Lalmuansanga Hlondo
Khawvel a awm chhung chuan a hming a dai tawh lo vang tih hial tura mi hmingthang leh ropui, British Prime Minister  Winstons Churchill hi hre lo kan awm âwm lo ve. Ram khat sipai hruaitu a nihna piah lamah politics avanga a sulhnute hian ‘The Greatest of Britons’ tih hiala an ko pawh hi a phu hle a ni. Ama duhdan leh ngaihdanah ding nghet tlat mi, mi tumruh, khawvelah theih loh a awm lo ti tlat mi hian chanchin mak dangdai tak tak a nei teuh mai. Tun tumah hian ram hruaitu a nihna piah lama a nun hman dan i la hriat ngai loh lam i han thlur bing dawn teh ang. 


Meizial heh
Winston Churchill-a nuna langsar tak pakhat chu meizial a heh em em mai kha a ni. A  naupan têt atanga zu tawh a nih avangin nghei tumna em em pawh a nei chuang lo. Hna an thawha an chawlh zawk chhung te hian zial 8/9 emaw a zu hman ngei ngei. A kâ a awl hman lo a ni ber  mai. Mahse, mei zu nasa viau e ti lo chuan a khu a pak chhuak ngai lo a, a lem mai zel!

Churchill hian engtik lai pawhin a inah meizial tlawn 3000 atanga 4000 a kawl reng a, chung zingah chuan ‘Romeo and Juliet Brand’ an tih chu a duhin a ngaina bik hle. A meizial zûk nasat a larpui avangin thilpekah pawh a dawng thin hle a, hei hian meizial mana a sum sên a tihtlem phah a ni. (A tlawhtu pakhat chuan, ni hnih chhunga a meizial man hian ka kar khat hlawh a daih, a ti hial).

Hmelma kuta ata a tlan chhuak
Kum 1899 khan Morning Post-a chhuah turin Boer War chungchang ngaihvenin South Africa-ah a kal a. Armored train-ah kalna tur a remchang hlauh va, The Times leh Manchester Guardian correspondent-te chu kal ve tura a sawm chuan thihna a ni e, tiin an hnar a, ani erawh chu phur takin a kal a, a tisual ta mai rêng a.

An chuanna rel a tlan lai chuan Boer Commando-ho chuan tlang pang atangin lo kapin an lo lambun a. Rel khalhtu chuan chak takin rel a tlantir a, kawnga Boer ho lung dah chu suin a tlan zawm thei ta lo. An zinga mi pakhat chu him takin a tlan chhuak a, Churchill leh midangte erawh chu an man ta a ni. Sikul pakhat Boer hovin tan in atana an hmanah chuan an hruai khawm a. Kum 1900 thleng khan Churchill chu a tâng a, vengtute buai lai takin tanin hungna a\ang a zuang chhuak ta a.

Churchill chu Pretoria a thleng a, a rel chuan rûkna atanga zuangthlain British mining engineer inah a lut a; ani’n a lo thukru a. Chutih lai chuan Boer ho chuan Churchill-a lu manah dollar 25 an chhiar nghe nghe. Nimahsela, chupa puihna avangin Churchill chu Portuguese East Africa lam pan relah a chuang a, South Africa a chhuahsan thei ta hram a ni.

Churchill pahnih
Winston Churchill hi ziakmi a ni tel a, kum 1953 khan Nobel Prize for Literature a lo dawng hial tawh. A lehkhabu ziah hmasak ber ‘The Story of The Malakand Field Force’ tih chu sipai nunchan lam a ni. Hetih lai hian ziakmi tho Winston Churchill dang an awm ve tlat! Chu chu American novelist a ni a, a novel 6/7 vel chu a hun laia lehkhabu hralh tam ber ber a ni. ‘Richard Curvel’ a ziah phei chu khawvela historical novel ropui, tuipui leh khawmuala thil thleng tam tak telna a ni a, copy maktaduai 2 lai an hralh nghe nghe.

Churchill pahnihte hian kum 1898 khan an lehkhabu hmasa ber an tichhuak ve ve a, mahse, American Churchill hi thuziak lamah mite’n an hre lar hmasa zawk. Khatih lai khan mi tam tak chuan an hriat pawlh fo! British Churchill chuan a lehkhabu-ah ‘Winston S. Churchill’ tiin a dah a, American Churchill erawh chuan ‘Winston Churchill’ tih ringawtin a dah thung.

Accident a tâwk
Kum 1931 December thla khan vanduaithlak takin New York-a a thian pakhat Bernard Baruch hmuh tuma a kal chu kawng kân a tum laiin car chak taka lo tlàn chuan a su. America leh British-a an kawng kân dan a inang lo va, America-ah chuan vei lam en hmasak a ngai a, British-ah erawh chuan ding lam en hmasak a ngai thung. Mahse, hei hi Churchill chuan hre tawh hek lo, ding lam a en hmasa a, a vanduai phah ta a ni.

Hemi tum hian a âwm leh a darah hliam na tak a tuar a ni. Hetih lai hi zu an khuahkhirh lai a ni a, zu a ruih vanga accident anga ngai an tam hle. Mahse, ani chuan an puhna zawng zawng a pawm thlap a, amah sutu pawh thiam lohna nei lo tiin chhuah turin police-te a hriattir zawk a ni.

Islam a ngaisang
Churchill hi Islam sakhua hian  a hîp hle a,a \hian pakhat Wilfrid Brunt chuan Arab kawr a pe hial a ni. Indopui II-na lai khan Muslim hote’n British ho an thlawp theih nan tiin London Central Mosque enkawlna tur pound 1,00,000 a pe hial.

Northern Nigeria, a hnuai British colony ni taa Frederick Lugard-a’n Muslim-ho a enkawl dan tha lo tak chu a helh hle nghe nghe. A lehkhabu pakhat ‘The River War’-ah chuan Sudan rama Islam hovin hmeichhia an tihnawmnah dan chu tha a tih loh thu a ziak bawk.

Saruak chungin America president
Kum 1941-a White House a tlawh tumin sawi hat tham thil a tawng pek a ni awm e. White House-a a châm chhungin staff-te’n saruaka a awm lai an hmu a, president Roosevelt ngei pawhin a hmu bawk. Churchill-a inbual zo saruaka a awm laiin Roosevelt a rawn lut thut a, Churchill-a saruaka awm a hmuh chuan a chhuak leh nghal a. A hnuah King George VI hnenah, saruaka awm chunga America president hmutu awm chhun a nih a rin thu a sawi nghe nghe.

He thil thleng hian titi a siam tâk zel avangin Churchill chu insawifiahin president hmuh laiin saruaka a awm loh thu a sawi a, a stenographer and bodyguard chu thuhretu an nih thu a sawi bawk. A thil sawi hi a hnua Roosevelt-a secretary-in president a han hrilh chuan, Churchill chu “a sendang bak zawng chu a var” tiin zuk sawi pek a!

Inkahnaah a tel
December ni 16, 1910 a ni a, Houndsditch, London hmuna thil thleng chhui turin Police pakua an tir a. A hmun an thlen chuan Latvia raltlanin police pathum kaphlumin pahnih a hliam a lo ni a, hei hi hetih hun laia London history-a police kahna rapthlak ber a ni. Russian police-te chuan Latvian hnamte thinlungah tualthah hreh lohna an lo tuh nasa tawh hle rêng a. He thil titute hi rang taka chhui chhuah an tum a ni.

Kumthar ni-ah police-te chuan tualthattute bihrukna chu Sidney Street a ni tih thu an dawng a, chu hmun chu police-te chuan an hual nghal a. Chutih laia an minister Churchill chu chu hmunah chuan kalin police-te ro a relpui a. Sipaite leh Latvian misualte chu an inkap nasa hle a, silaimu leng vel chuan Churchill-a lukhum a kap tlang nghe nghe. Misualte tawmna in a kan takah chuan inkahna a tawp ta a. Misual pakhat tlan chhuah tum chu kahhlum a ni a, pakhat zawk chu a kanghlum ta a ni. A hnuah heng mi pahnihte hi tualthattu an ni em tih inhnialna a chhuak nasa hle.

Mi thenkhat chuan Churchill chu amah intihlar duh vanga inkahnaa telah an puh a, police thiltihnaa a tel avangin an sawisel a, thenkhat erawh chuan huaisen an ti a, mipui thinlungah pawh a tlaknat phah hle.

Hahchhiau pawimawi
Jordan leh Saudi Arabia inrina lai kual hi ‘Churchill’s Hiccup or Churchill’s Sneeze’ an ti thin. A chhan pawh he lai map a siam laia a hahchhiau chuan Jordan map zawnah chhinchhiahna a siam vang a ni! He chhinchhiahna hian ram pahnih Jordan leh Iraq inkalpawhna kawng, British tana tha em em si a siam tlat.

A changtu minister a nih avangin Churchill hian Middle East ramte ramri siamnaah pawimawhna tam tak a nei a. Kum 1916-ah khan Britain leh France-in inremna Sykes-Picot Agreement an neih khan Middle East rama hnam tihdan phung leh sakhua thendarh tumnate chu a lo tawp ta a ni. Hetih lai hian France hian Syria chu Turkey lama rinluh tumin a bei a, Turkey mipuite chu a tlem zawk an nih avangin tam takin an retheih phah hle. 

Britain leh France inremna angin Kurdish State siam an duh a, mahse, tun thlengin an duh chu a thleng thei ta lo. Kurd mi maktaduai 25 zet chuan chênna, ‘ka ram’ tia sawi tur an neih loh phah a ni.

Depression a nei
Churchill hi depression nei a ni a, a depression hi ‘Black Dog’ tiin  a vuah. He a natna a lo lan chang hian tuipui emaw, lirthei hnaihah emaw a awm duh ngai lo, intihhlum mai a hlauh avangin. A natna a chhuah chuan a programme zawng zawng a titawp vek a, a hun tam ber mut nan a hmang a, thil ei châkna leh inrintawkna hloh phah nasa hle.

A dam thata hna a thawh tak tak chuan a zawng zawngin a thawk tawp a, zan mu miah lova thawh chang pawh a nei hial thin. America president Roosevelt meuh pawhin Churchill-a taimakna leh thawhrimna hi hahipin a sawi thin a ni.

A thusawi
Winston Churchill hian thusawi lar tak tak a nei. A thusawi thenkhat chu maksak tak taka midang a chhan letna a ni hlawm. Tum khat chu Nancy Astor-i chuan, “I nupui chu ni ila, i coffee in turah tûr ka phul ang,” a ti ngawt a, Churchill pek chuan, “Ka nupui chu ni la, ka in ang,” a lo ti ve hmiah! Churchill leh Astor hi inel reng renga khawsa an ni a, Astor lah hmeichhe fing tak leh British Parliament-a hmeichhe member  hmasa ber ni pha ngat a ni ve bawk si a, diau lo hle. Chanchin pawh tam tak an nei zui a ni.

Comments

Post a Comment

Popular Posts

Mizo tlangval siam android games a hlawhtling

ZORAM TODAY | August 17-31,  2015  July thla chawhnu lama publish, ‘Bajrangi Bhaijaan’ mobile android games chu playstore-a download theiha dah a nih atanga kar hnih hnu lawkah mi nuai thum chuangin an download tawh a, Google Play ‘new free games’-ah pahnihna a ni mek a, action bik free games-ah pakhatna a ni mek bawk. Chu mai a la ni lo, Google Play-a free games awm zawng zawngah 13-na a ni mek; ranking hi active users leh download tam zawng atanga siam a ni ber. He games siamtu hi Chaltlang tlangval Kima @Mizohican a ni a, July ni 11-a tihchhuah a ni. Nikum kum tawp lam khan India rama mobile games development company lar ni chho mek ‘FITH Media’ company chu a thiante nen an din a; tun thlengin playstore-ah games pasarih an publish tawh a, an games siam hmasak pahnih - ‘Nikal Padi: Slumdog Plumber & Pipes Puzzle’ leh ‘Where's My Cat’ tih games-te hi India rama gaming ho zawng zawng hruaitu lu NASSCOM Game Developers Conference (NGDC)-ah ‘Mobile Game of th...

Mizoram-ah Chanakya IAS Academy

ZORAM TODAY | September 1-14, 2015 -  Lalremruata Chhangte Mizo thalaite’n UPSC leh MPSC  exam hrang hrang hmachhawn tumin theihtawp an chhuah a, tun hnaiah exam tum zirlaite’n coaching class kal an intihhmuh nasa a, thil intihhmuhah chuan a tha lam tak ni pawhin a lang. Kan ramah sawrkar hna nghet leh tha thawh tur a vàn avangin heti lamah pawh hian kan thalaite an kal na ta niin a hmuh theih. Hmanah chuan Mizorama coaching class mumal taka kalna awm hmasa ber pawl chu Study Forum, Chanmari, Aizawl ami hi a ni awm e. Tunah pawh hian pangngai takin a la kal zel a, zirlai chher chhuah pawh an ngah tawh viau a ni. Kum 2009-2011 chhung khan Mizoram Youth Commission (MYC) kaltlangin Lord Krishna Mission (IAS Academy) chu chah chhuah a lo ni tawh a, hemi tum hian sawrkarin cheng nuai 33 lai a sêng nghe nghe a, thalai thahnem takin an chhawr tangkai em em a ni. Sawrkar sum harsatna avangin he academy hi kalpui zel theih a ni ta lo. Chumi hnuah Aizawl-ah mimalin co...

Zopa technology a sang lua e!

ZORAM TODAY | March 1-14, 2016 Mizote eizawnna pui ber chu lo neih a ni tih kan hre theuh awm e. Ram mipui za zela sawmsarih bawr vel lai hi kut hnathawka eizawng kan ni a, chung zinga a tam zawk chuan tlangram lo neih (Shifting cultivation) kan la buaipui bawk. Pi leh pu hun lai ata tawh tun thlengin lo nei tura pawimawh hmasa ber lo vah leh hlo thlawh nikhuaa hman tur chempui leh tuthlawh bak kan la nei meuh lo. A nachang hre deuhin chemkawm/kawi an hman tawk a. Hmasawnna hmuh tur a vang hle.  Pu HV Lalzuimawia, Salem veng chuan loneitute tha sên leh thawh chhuah inmil lohzia hriain kum 2004 chho vel atangin hmanraw tangkai tur khawl siam a buaipui ngat ngat a, tunah chuan a hlawhtlinna phochhuah theihin a awm ta. Kum eng emaw zat a lo buaipui tawh dan chanchin hi a ngaihnawm a, zir tham a tling takzet. Zoram Today chuan a chênna inah kan zu tlawh a... Aizawl Venghnuaia pianga seilian, Pu Zuia hian khawvel mi ropui tam takte ang bawkin zirna lamah chhuan tur a nei lo va, paw...

MNF-in India constitution zah lo leh palzutah CM puh

ZORAM TODAY: Vawiin May ni 25, 2018 (Zirtawpni) khan MNF party chuan thuchhuah siamin, Dt. 24.5.2018-a Mizoram tlawha lo zin India Vice President Venkaiah Naidu, lo dawngsawng lova programme dang siama Chief Minister ber Lungleia a zin bo daih mai chu an dem tih an sawi a, Constitutional head India President dawttu Vice President lo zin tur hi hun eng emaw chen atanga hriatlawka inruahmanna pawh peihfel sa vek a ni chunga a zinsan duh hi India Constitution zah lohna leh palzutnaah MNF chuan an ngaih thu an thuchhuahah an tarlang.   MNF thuchhuah chuan, Pu Lalthanhawla hi Chief Minister a nihnaa a telna awm tak programme pawimawh zinsan hi a ching hle a. India leh MNF-in inrem avang a, Mizo Hnam Sipaite Aizawl an lo luh ni khan mipui zawng zawngin kan lo hmuak a, Chief Minister ber chu lo awm ngei tur a nih laiin, khami ni khan programme insiam chawpin an nupain Champhaiah an zin daih tawh bawk a ni, an ti.

Advertisement chhuah lovin SSA zirtirtu 58 la

ZORAM TODAY | October 20-2 November, 2015 Sarva Shiksha Abhiyan (SSA), Mizoram hnuaiah kumin 2015 April thla hnu lamah advertisement chhuah lovin zirtirtu leh thawktu dang atan SSA contract scheme hmangin mi 58 lak an ni. Right to Information Act(RTI) hmanga zawhna, Mizoram SSA Mission Additional State Project Director leh State Public Information Officer(SPIO) ni bawk V. Lalsiamthara’n a chhan dan chuan, SSA hnuaia Middle School leh Primary School-a thawk tur hian advertisement chhuah lovin Mamit district-ah 14, Kolasib district-ah 12, Lunglei district-ah 11, Lawngtlai district-ah 8, Aizawl district-ah 6,  Champhai district leh Serchhip district-ah 3 ve ve leh, Saiha district-ah 1 lak an ni. Heng mi 58 te hi UPST(VIII), UPST, Art Instructor, RP(BRC), RP (Subject Specialist) leh RP (CWSN) te niin heng mite hian an hna an zawm vek tawh a ni. Sawrkar hnuaia hna thla thum aia rei thawh dawn chuan district employment exchange kaltlangin hnaruak awm zat leh dil theih dan tur kim...